जळगाव, दि. २१ एप्रिल (जिमाका वृत्तसेवा) – अन्नपदार्थांच्या गुणवत्तेबाबत आणि ग्राहकांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा समोर येत असताना अन्न व औषध प्रशासनाने अन्न व्यवसायिकांना स्पष्ट सूचना देत सजगतेचा इशारा दिला आहे. अन्न सुरक्षा व मानके कायदा, २००६ अंतर्गत नागरिकांना सुरक्षित, सकस आणि पारदर्शक माहिती असलेले अन्न मिळणे हा मूलभूत अधिकार असून, त्याचे पालन करणे प्रत्येक अन्न व्यवसायिकासाठी बंधनकारक आहे. मात्र, अलीकडील काही घटनांमुळे या नियमांकडे दुर्लक्ष होत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. राज्यातील विविध भागांतून प्राप्त
झालेल्या तक्रारींनुसार, काही रेस्टॉरंट्स, हॉटेल्स, केटरिंग सेवा आणि फास्ट फूड विक्रेते पनीरऐवजी “चीज अॅनालॉग”चा वापर करत असल्याचे उघड झाले आहे. विशेष म्हणजे, या पदार्थाचा वापर करून तयार केलेल्या खाद्यपदार्थांबाबत ग्राहकांना कोणतीही स्पष्ट माहिती दिली जात नसल्याने ग्राहकांची दिशाभूल होत आहे. काही ठिकाणी तर “चीज अॅनालॉग” किंवा “पनीर अॅनालॉग” यासारख्या पर्यायी पदार्थांची विक्री सरळ “पनीर” किंवा “चीज” या नावाने केली जात असल्याचेही निदर्शनास आले आहे. ही बाब अत्यंत गंभीर मानली जात असून, यामुळे ग्राहकांचा विश्वास ढासळण्याची शक्यता निर्माण
झाली आहे. अन्न सुरक्षा व मानके (अन्नपदार्थ मानके व अन्न मिश्रित पदार्थ) विनियम, २०११ नुसार “पनीर” हा पदार्थ केवळ दुधापासूनच तयार केला जाऊ शकतो, हे स्पष्टपणे नमूद करण्यात आले आहे. त्याउलट “डेअरी अॅनालॉग” किंवा “चीज अॅनालॉग” हे पदार्थ वनस्पती तेल, स्टार्च, इमल्सिफायर आणि इतर कृत्रिम घटकांच्या साहाय्याने तयार केले जातात. त्यामुळे या दोन पदार्थांमध्ये केवळ नावापुरता नव्हे तर गुणधर्म, पोषणमूल्य आणि दर्जाच्या दृष्टीनेही मोठा फरक आहे. यामुळे ग्राहकांना योग्य माहिती मिळणे अत्यावश्यक ठरते. अन्न व औषध प्रशासनाने यावर भर देत सांगितले आहे की, कोणत्याही अन्नपदार्थात जर “चीज अॅनालॉग”चा वापर करण्यात आला असेल, तर त्याचा स्पष्ट उल्लेख मेनूकार्ड, इलेक्ट्रॉनिक डिस्प्ले बोर्ड तसेच बिलावर करणे बंधनकारक आहे. लेबलिंग व डिस्प्ले नियम, २०२० नुसार ही माहिती ग्राहकांसमोर पारदर्शकपणे मांडणे आवश्यक आहे. या नियमांचे उल्लंघन केल्यास संबंधितांवर अन्न सुरक्षा व मानके अधिनियमांतर्गत कठोर कारवाई करण्यात येणार असल्याचा इशारा प्रशासनाने दिला आहे. या पार्श्वभूमीवर अन्न व्यवसायिकांची जबाबदारी अधिकच वाढली आहे. ग्राहकांच्या विश्वासावर चालणाऱ्या या व्यवसायात प्रामाणिकपणा आणि पारदर्शकता अत्यंत महत्त्वाची आहे. अल्प नफ्यासाठी किंवा खर्च कमी करण्याच्या हेतूने ग्राहकांची दिशाभूल करणे हे केवळ कायद्याचे उल्लंघन नाही, तर नैतिकदृष्ट्याही चुकीचे आहे. त्यामुळे व्यवसायिकांनी स्वतःहून नियमांचे पालन करत ग्राहकांना योग्य माहिती देणे गरजेचे आहे. तसेच, अन्न व्यवसाय परवाना घेताना दिलेली माहिती अद्ययावत ठेवण्याची सूचनाही प्रशासनाने दिली आहे. मोबाईल क्रमांक किंवा ई-मेल आयडीमध्ये बदल झाल्यास त्याची नोंद त्वरित करणे आवश्यक आहे. चुकीची किंवा अपूर्ण माहिती दिल्यास संबंधितांवर कारवाई होऊ शकते. प्रशासनाच्या दृष्टीने ही माहिती महत्त्वाची असल्याने ती अचूक आणि अद्ययावत असणे आवश्यक आहे. ग्राहकांनाही या प्रकरणात सजग राहण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. पनीर किंवा चीज खरेदी करताना त्यावरील लेबल नीट तपासणे, उत्पादनाची माहिती समजून घेणे आणि संशयास्पद बाब आढळल्यास बिल घेणे हे आवश्यक आहे. हॉटेल किंवा रेस्टॉरंटमध्ये ऑर्डर देताना वापरण्यात येणाऱ्या घटकांविषयी विचारणा करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. ग्राहक जितके जागरूक राहतील, तितक्या प्रमाणात अशा गैरप्रकारांना आळा बसू शकतो. अन्न सुरक्षा आयुक्त श्रीधर डुबे-पाटील यांनी नागरिकांना आवाहन करताना सांगितले की, जर कोणत्याही ठिकाणी ग्राहकांची दिशाभूल होत असल्याचे आढळले, तर तात्काळ १८००-२२२-३६५ या टोल फ्री क्रमांकावर तक्रार नोंदवावी. प्रशासनाकडून अशा तक्रारींवर त्वरित कारवाई केली जाईल, असे त्यांनी स्पष्ट केले आहे. एकंदरीत, “चीज अॅनालॉग”चा वाढता वापर आणि त्यासंदर्भातील माहिती लपविण्याचे प्रकार हे ग्राहकांच्या आरोग्यासोबतच त्यांच्या विश्वासालाही तडा देणारे ठरत आहेत. त्यामुळे अन्न व्यवसायिकांनी नियमांचे काटेकोर पालन करत पारदर्शकता राखणे आवश्यक आहे, तर ग्राहकांनीही जागरूक राहून योग्य निर्णय घेणे गरजेचे आहे. प्रशासनाच्या या कठोर भूमिकेमुळे भविष्यात अशा प्रकारांना निश्चितच आळा बसेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
ध्येय न्यूज चॅनेलच्या बातम्या मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करून आमचा व्हाट्सअप ग्रुप जॉईन करा.
