देशात इंधन आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे, पर्यावरणपूरक इंधनाला चालना देणे आणि शेतकऱ्यांना ऊस व इतर पिकांपासून अतिरिक्त उत्पन्नाचा स्रोत उपलब्ध करून देणे या उद्देशाने इथेनॉलमिश्रित पेट्रोलचा वापर सातत्याने वाढविण्यात येत आहे. केंद्र सरकारच्या धोरणानुसार पेट्रोलमध्ये ठरावीक प्रमाणात इथेनॉल मिसळले जात असून त्यामागे ऊर्जा स्वावलंबनाचा व्यापक दृष्टिकोन आहे. मात्र या धोरणाचा प्रत्यक्ष परिणाम आता वाहनचालकांच्या अनुभवातून चर्चेचा विषय ठरत आहे. अनेक वाहनधारकांकडून इंजिनच्या कार्यक्षमतेत बदल, मायलेज कमी होणे, थंड वातावरणात वाहन सुरू होण्यास विलंब, तसेच देखभालीचा खर्च वाढल्याच्या तक्रारी समोर येत असल्याने या विषयावर सखोल चर्चा होणे आवश्यक बनले आहे. विशेष म्हणजे, अनेक पेट्रोल पंपांवर उपलब्ध असलेले तथाकथित “पॉवर पेट्रोल” किंवा प्रीमियम इंधन अधिक प्रमाणात विकले जात असल्याचे चित्र दिसून येत आहे. अनेक वाहनचालकांच्या मते, सामान्य पेट्रोलपेक्षा पॉवर पेट्रोल वापरल्यास इंजिनचा प्रतिसाद अधिक चांगला मिळतो, वाहनाची गती स्थिर राहते आणि कार्यक्षमता वाढल्याचा अनुभव येतो. त्यामुळे सामान्य पेट्रोलमधील इथेनॉलच्या परिणामांपासून बचाव करण्यासाठी अनेकजण पॉवर पेट्रोलकडे वळत असल्याची चर्चा वाहन क्षेत्रात सुरू आहे. त्यामुळे “पॉवर पेट्रोल विक्रीचा फंडा” आता सामान्य ग्राहकांच्या लक्षात येऊ लागल्याची भावना व्यक्त केली जात आहे. याचवेळी एक महत्त्वाचा मुद्दा समोर येतो. वाहनात वापरल्या जाणाऱ्या पेट्रोलमध्ये चुकून एक थेंब पाणी गेले तरी इंजिनमध्ये गंभीर बिघाड होऊ शकतो, अशी माहिती अनेक वाहनतज्ज्ञ देतात. पाण्यामुळे इंधन प्रणालीवर परिणाम होऊन वाहन बंद पडणे, इंजेक्टरमध्ये अडथळे निर्माण होणे किंवा इंजिनच्या कार्यक्षमतेत घट येण्याची शक्यता असते. त्यामुळे वाहनचालक नेहमीच इंधनाच्या गुणवत्तेबाबत सतर्क असतात. मात्र इथेनॉल हे स्वतः पाण्याला आकर्षित करणारे (हायग्रोस्कोपिक) द्रव्य असल्यामुळे दीर्घकाळ साठवलेल्या इंधनामध्ये आर्द्रतेचा परिणाम होण्याबाबतही तांत्रिक स्तरावर चर्चा होत असते. यामुळे अनेक ग्राहकांमध्ये संभ्रम निर्माण होतो आणि त्याचा फटका थेट पेट्रोल पंप चालकांना बसतो. अनेकदा वाहनामध्ये काही तांत्रिक बिघाड झाल्यानंतर त्यामागील नेमके कारण न तपासता थेट पेट्रोल पंपावर भेसळीचा आरोप केला जातो. प्रत्यक्षात पेट्रोल पंप चालकांना तेल कंपन्यांकडून निर्धारित मानकांनुसार इंधन पुरवले जाते. त्या इंधनाची गुणवत्ता तपासण्यासाठी विविध प्रक्रिया आणि नमुना चाचण्या देखील केल्या जातात. त्यामुळे प्रत्येक तक्रारीमागे पेट्रोल पंप चालकांचीच चूक आहे, असे सरसकट म्हणणे योग्य ठरत नाही. वाहनाची देखभाल, फिल्टरची स्थिती, इंधन प्रणालीतील दोष, जुन्या वाहनांचे इंजिन किंवा इतर तांत्रिक कारणांमुळेही अशा समस्या उद्भवू शकतात. त्यामुळे कोणावरही पुराव्याशिवाय भेसळीचा आरोप करण्यापूर्वी वस्तुस्थिती तपासणे गरजेचे आहे. दरम्यान, वाढत्या इंधन दरांबरोबरच वाहनांच्या देखभालीवरील खर्च वाढल्याने अनेक वाहनधारक पर्यायी इंधनाचा विचार करू लागले आहेत. विशेषतः LPG आणि CNG वाहनांकडे ग्राहकांचा कल वाढताना दिसत आहे. या दोन्ही पर्यायांमध्ये इंधन खर्च तुलनेने कमी असल्याने दैनंदिन प्रवास करणाऱ्या वाहनधारकांना आर्थिक दिलासा मिळत आहे. अनेक चारचाकी वाहनधारक एलपीजी किंवा सीएनजी किट बसविण्याचा पर्याय स्वीकारत आहेत, तर नवीन वाहन खरेदी करताना सीएनजी मॉडेलला अधिक पसंती दिली जात आहे. भविष्यात इलेक्ट्रिक वाहनांचा वाढता प्रसारही या बदलत्या प्रवाहाला अधिक वेग देऊ शकतो. तथापि, इथेनॉलमिश्रित पेट्रोल पूर्णपणे दोषी आहे, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. आधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित अनेक नवीन वाहने इथेनॉलमिश्रित इंधन लक्षात घेऊनच विकसित करण्यात आली आहेत. त्यामुळे अशा वाहनांमध्ये विशेष अडचणी निर्माण होत नाहीत. मात्र जुन्या वाहनांमध्ये काही प्रमाणात तांत्रिक परिणाम जाणवू शकतात. त्यामुळे वाहन उत्पादकांनी दिलेल्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करणे, वेळेवर सर्व्हिसिंग करणे आणि अधिकृत पेट्रोल पंपावरूनच इंधन भरणे ही काळाची गरज आहे. या संपूर्ण विषयाकडे केवळ भावनिक किंवा अफवांच्या आधारे न पाहता वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहणे आवश्यक आहे. शासन, तेल कंपन्या, वाहन उत्पादक आणि ग्राहक यांच्यात प्रभावी संवाद होणे गरजेचे आहे. इथेनॉलमिश्रित पेट्रोलचे फायदे, त्याच्या मर्यादा, वाहनांच्या देखभालीसाठी आवश्यक खबरदारी आणि गुणवत्तेच्या निकषांबाबत व्यापक जनजागृती झाली तर अनेक गैरसमज दूर होऊ शकतात. आजच्या घडीला इंधन क्षेत्र मोठ्या परिवर्तनाच्या टप्प्यावर उभे आहे. एका बाजूला पर्यावरण संरक्षण आणि ऊर्जा स्वावलंबनाची गरज आहे, तर दुसऱ्या बाजूला वाहनचालकांचा विश्वास आणि वाहनांची कार्यक्षमता टिकवून ठेवणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे इथेनॉलमिश्रित पेट्रोलबाबत निर्माण होणाऱ्या प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर पारदर्शक माहिती, तांत्रिक पडताळणी आणि वस्तुनिष्ठ चर्चेतूनच मिळू शकते. वाहनचालकांचा विश्वास टिकवून ठेवत पर्यावरणपूरक इंधन धोरण यशस्वी करणे, हेच शासन, तेल कंपन्या आणि संबंधित सर्व घटकांसमोरील खरे आव्हान ठरणार आहे.
