पाचोरा / पुणे – इ. १० वी बोर्ड परीक्षा उत्तीर्ण झालेल्या सर्व यशस्वी विद्यार्थ्यांना व त्यांच्या मेहनती पालकांना हार्दिक शुभेच्छा! शालेय शिक्षणाचा एक महत्त्वाचा टप्पा पार पडल्यानंतर आता पुढील वाटचालीसाठी निर्णय घेण्याची वेळ येते. काही विद्यार्थ्यांचा कल पारंपरिक महाविद्यालयीन शिक्षणाकडे असतो, तर काहीजण तांत्रिक शिक्षणाच्या माध्यमातून लवकरात लवकर रोजगारक्षम बनण्याचे स्वप्न बघतात. या पार्श्वभूमीवर, तांत्रिक शिक्षणाच्या दृष्टीने सर्वात प्रभावी, किफायतशीर आणि उपयुक्त असा पर्याय म्हणजे औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था म्हणजेच ITI.
छत्रपती शिवाजी महाराज शासकीय औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था, औंध (पुणे) येथील शिल्प निदेशक (यंत्रकारागीर) @संतोष मंदाकिनी उत्तम गुरव यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ITI हे केवळ शिक्षणाचे केंद्र नसून, प्रत्यक्ष जगण्याच्या लढाईत आत्मनिर्भर होण्यासाठीची एक दृढ तयारी आहे. समाजात अनेक अशा पालकांना आपल्या मुलांच्या शिक्षणाचा खर्च उचलणं कठीण जातं. अशा वेळी ITI हे तांत्रिक शिक्षणाचे दालन त्यांच्या मुलांसाठी स्वप्न साकार करणारे ठरते. ITI – कौशल्य आणि कारकिर्दीचा पूल भारतातील औद्योगिक क्षेत्र झपाट्याने विकसित होत आहे. यामुळे तांत्रिकदृष्ट्या प्रशिक्षित मनुष्यबळाची आवश्यकता दिवसेंदिवस वाढत आहे. याच गरजेतून ITI संस्था उभ्या राहिल्या. आज महाराष्ट्रातील व देशातील हजारो विद्यार्थी ITI कोर्स करून मोठमोठ्या कंपन्यांमध्ये नोकरी करत आहेत, तर अनेकांनी स्वतःचा व्यवसाय सुरू करून उद्योजक म्हणून यश मिळवलं आहे. ITI मध्ये वेल्डर, इलेक्ट्रिशियन, फिटर, प्लंबर, मशीनिस्ट, कारपेंटर, ड्रेस मेकिंग, डिझेल मेकॅनिक, मोटर मेकॅनिक, COPA, वायरमन अशा विविध ट्रेड्स उपलब्ध असून, मुला-मुलींना समान संधी उपलब्ध आहे. एकदा का विद्यार्थ्यांनी या कोर्समधून कौशल्य संपादन केलं की ते थेट रोजगाराच्या रांगेत उभे राहतात. कौशल्य हेच सामर्थ्य – आत्मनिर्भरतेसाठी महत्त्वाचा टप्प ITI च्या प्रशिक्षणामधून विद्यार्थ्यांना हातातोंडाशी आलेले काम शिकवले जाते. हे काम केवळ पुस्तकापुरते मर्यादित राहत नाही, तर प्रत्यक्ष मशिनरी, उपकरणे, प्रात्यक्षिके यांच्या माध्यमातून सखोल प्रशिक्षण दिले जाते. त्यामुळे विद्यार्थी केवळ शहाणे नव्हे, तर ‘कामाला योग्य’ बनतात. या कौशल्यांचा उपयोग करुन ते केवळ नोकरी मिळवतातच असं नाही, तर स्वतःचा गॅरेज, वर्कशॉप, इलेक्ट्रॉनिक्स रिपेअरिंग सेंटर, बुटीक, AC सर्व्हिसिंग सेंटर यासारख्या उद्योगाची सुरुवात देखील करतात. स्वप्नांना उंच भरारी – रोजगाराचे दरवाजे खुले ITI कोर्स पूर्ण केल्यानंतर अनेक सरकारी व खासगी कंपन्यांमध्ये भरतीसाठी संधी उपलब्ध असतात. रेल्वे, संरक्षण विभाग, सार्वजनिक उपक्रम, MIDC, टाटा, लार्सन अँड टुब्रो, महिंद्रा, मारुती, बजाज, किर्लोस्कर, इत्यादी नामांकित कंपन्यांमध्ये ITI विद्यार्थी मोठ्या प्रमाणावर नोकरीसाठी निवडले जातात. Skill India, Make In India आणि Digital India यांसारख्या सरकारी योजनांच्या माध्यमातून ITI च्या विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहन दिले जाते. शिक्षणाची खर्चिक बाजू – ITI मध्ये किफायतशीर उपाय महाविद्यालयीन शिक्षण हे अनेकदा मध्यमवर्गीय व ग्रामीण कुटुंबांच्या आवाक्याबाहेर असते. कॉलेजचे फी, हॉस्टेल, पुस्तकांचा खर्च यामुळे अनेक विद्यार्थी शिक्षण सोडतात. मात्र ITI चे कोर्स तुलनात्मकदृष्ट्या कमी कालावधीचे, किफायतशीर आणि रोजगारक्षम असल्याने हा पर्याय अधिक व्यवहार्य ठरतो. काही कोर्ससाठी सरकारी अनुदान मिळते, स्कॉलरशिप उपलब्ध असते, त्यामुळे अधिक विद्यार्थ्यांचा कल ITI कडे वळतो. व्यावसायिकता आणि नैतिक मूल्यांची शिकवण सर्वसाधारणपणे समज असतो की ITI म्हणजे केवळ हातात कौशल्य देणारे प्रशिक्षण. पण प्रत्यक्षात इथे विद्यार्थ्यांना व्यावसायिक शिस्त, वेळेचं नियोजन, सुरक्षा नियम, कार्यसंस्कृती, टीम वर्क, ग्राहक संवाद, नैतिकता या बाबींचंही प्रशिक्षण दिलं जातं. त्यामुळे ते औद्योगिक वातावरणात सहज समरस होतात आणि त्यांच्यात नेतृत्वगुण विकसित होतो. सरकारचा भरगच्च पाठिंबा – योजना आणि उपक्रम ITI साठी केंद्र व राज्य सरकारकडून अनेक उपक्रम चालवले जातात. National Apprenticeship Scheme, MSME सहाय्य, रोजगार मेळावे, स्टार्टअप प्रोत्साहन योजना, महिला प्रशिक्षण उपक्रम, इत्यादीद्वारे ITI शिकलेल्या विद्यार्थ्यांना रोजगार व उद्योजकतेच्या संधी वाढवून दिल्या जात आहेत. यामुळे ग्रामीण व दूरवरच्या भागातील युवक-युवती देखील आता ‘कुशल भारत’ निर्माण करण्यासाठी पुढे येत आहेत. उद्योगजगताशी थेट समन्वय आजच्या औद्योगिक युगात कामाच्या तंत्रज्ञानात झपाट्याने बदल होत आहे. या बदलांशी सुसंगत राहण्यासाठी ITI संस्था विविध कंपन्यांशी समन्वय ठेवून त्यांच्यासोबत प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात. त्यामुळे विद्यार्थी उद्योगांना हवे तसे ‘industry-ready’ बनतात. अनेक कंपन्या थेट ITI मधून विद्यार्थ्यांची निवड करतात. ITI चा टर्निंग पॉइंट – आत्मसन्मानाचा आधार ITI शिक्षण घेतलेल्या विद्यार्थ्यांना लवकर आर्थिक स्थैर्य मिळते. त्यांचे कौटुंबिक जीवन सुकर होते, स्वतःच्या घरात त्यांचे मान वाढते. काही तर अल्पावधीतच व्यवसाय उभा करून इतर तरुणांनाही रोजगार देतात. अशा तरुणांचा समाजात आदराने उल्लेख होतो. ITI ही फक्त शिक्षण संस्था नाही, तर नवउद्योग, नवसंजीवनी, आणि नवक्रांतीचा केंद्रबिंदू ठरतो आहे. आपणही घ्या पुढाकार – भविष्यासाठी सज्ज व्हा आपण किंवा आपले नातेवाईक, मित्र, शेजारी यांचे मूल इ.१० वी उत्तीर्ण झाले असेल आणि त्याला तांत्रिक क्षेत्रात करिअर घडवायचे असेल, तर ITI हे उत्तम दालन आहे. आजच आपल्या जवळच्या ITI संस्थेला भेट द्या, कोर्सेसची माहिती मिळवा, www.dvet.gov.in या अधिकृत वेबसाईटवर जाऊन प्रवेश प्रक्रिया जाणून घ्या. संपर्कासाठी: -संतोष मंदाकिनी उत्तम गुरव
शिल्प निदेशक – यंत्रकारागीर
छत्रपती शिवाजी महाराज शासकीय औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था, औंध, पुणे
मो.: 7798106759 “कौशल्य असेल तर संधी कमी नाही, आत्मविश्वास असेल तर यश दूर नाही!”
ITI हे भविष्याचे इंजिन आहे, जे तुमच्या आयुष्याला भरारी देईल.
चला, शिक्षणाकडून कौशल्याकडे, आणि कौशल्याकडून स्वावलंबनाकडे वाटचाल करूया!
ध्येय न्यूज चॅनेलच्या बातम्या मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करून आमचा व्हाट्सअप ग्रुप जॉईन करा.
