पाचोरा – राज्यात अनेक भागांमध्ये नुकत्याच पडलेल्या वादळी पावसामुळे अनेक शेतकऱ्यांमध्ये या वर्षी मान्सून लवकरच सक्रिय होईल आणि शेतीकामांना वेग येईल, अशी धारणा निर्माण झाली आहे. विशेषतः २५ मे रोजी दक्षिण कोकणात मान्सूनच्या आगमनाने अनेक भागात समाधान व्यक्त करण्यात येत असतानाच कृषी विभागाने अत्यंत महत्वाचं आणि तितकंच संवेदनशील असं आवाहन केलं आहे की, शेतकऱ्यांनी सध्या पेरणीची घाई करू नये. कारण हवामान खात्यानं व कृषी विभागानं दिलेल्या माहितीनुसार मान्सूनचा प्रवास लवकरच मंदावणार असून राज्यातील हवामानात लक्षणीय बदल दिसून येणार आहेत. राज्यात २५ मे रोजीच मान्सूनचं आगमन झाल्याचं जाहीर करण्यात आलं होतं. हा मान्सून दक्षिण कोकणातून महाराष्ट्रात प्रवेश करताच काही भागांत चांगल्या पावसाचा अनुभवही घेतला गेला. त्यामुळे कोकणासह इतर भागातील शेतकरी बांधवांमध्ये आनंदाचं व समाधानाचं वातावरण निर्माण झालं. मात्र २७ मेपासून मान्सूनचा प्रवास मंदावण्याची शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी वर्तवली आहे. परिणामी कोकण विभाग वगळता राज्यातील उर्वरित बहुतांश भागांत मे महिन्याच्या अखेरीपर्यंत हवामान कोरडेच राहील अशी शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. यामुळे शेतकऱ्यांनी सध्या सुरु असलेला मान्सूनपूर्व पाऊस खरा समजून किंवा अफवांवर विश्वास ठेवून कोणत्याही प्रकारची कोरडवाहू पेरणी करू नये, असे स्पष्टपणे कृषी विभागाने म्हटले आहे. कारण अशा घाईघाईने केलेल्या शेतीकामांमुळे नंतर पावसाची विश्रांती पडल्यास उगमलेल्या पिकांचे नुकसान होण्याची शक्यता आहे. अनेक वेळा अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांचे दुहेरी नुकसान होते – एकीकडे बी-बियाण्यांचा खर्च वाया जातो आणि दुसरीकडे जमिनीच्या योग्य ओलाव्याअभावी उत्पादनही प्रभावित होते. हवामान खात्याचा अंदाज व कृषी विभागाची चिंता हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, देशभरात मान्सूनचा प्रवास सध्या जरी सशक्त दिसत असला तरी लवकरच त्याची गती मंदावेल. यामुळे महाराष्ट्रात, विशेषतः मराठवाडा, विदर्भ, खान्देश आणि पश्चिम महाराष्ट्रात ५ जूनपर्यंत तरी मान्सूनसदृश वातावरण तयार होणार नाही. कोकणात सुरुवातीला आलेला पाऊस देखील एकप्रकारचा वादळी स्वरूपाचा असून, तो दीर्घकालीन शेतीसाठी आधारभूत ठरणार नाही. कृषी विभागाचे वरिष्ठ अधिकारी स्पष्ट सांगतात की, “पाऊस पडतोय हे पाहून अनेक शेतकरी बियाणे विकत घेत आहेत, शेताची तयारी करत आहेत. पण अजून हवामान अनिश्चित आहे. हवामान खात्याचे अपडेट्स सतत पाहणे, स्थानिक कृषी अधिकारी व कृषी विस्तार सेवेशी संपर्कात राहणे आवश्यक आहे.” पूर्वीचे अनुभव आणि शेतकऱ्यांना मिळालेली धडे गेल्या काही वर्षांच्या मान्सूनचा आढावा घेतल्यास असं लक्षात येतं की, जूनच्या पहिल्या आठवड्यात आलेल्या मान्सूननंतर काही वेळा मोठ्या विश्रांतीमुळे पेरण्या वाया गेल्या आहेत. अनेक वेळा पावसाचा एक जोरदार फटका बसल्यानंतर पंधरा-वीस दिवस कोरडं हवामान राहिल्यामुळे उगवलेली बियाणं मरून गेली आहेत. याचा थेट परिणाम शेतकऱ्यांच्या आर्थिक नुकसानावर होत असतो. त्यामुळे कृषी विभागानं यावर्षी अगोदरच दक्षता घेत शेतकऱ्यांना सावध केलं आहे. माहिती, मार्गदर्शन व शाश्वत शेतीसाठी धोरणात्मक भूमिका राज्यातील कृषी विद्यापीठे, हवामान तज्ज्ञ व राज्य कृषी विभाग एकत्रितपणे काम करत असून, स्थानिक हवामान केंद्रांमार्फत सातत्याने माहिती देण्याचा प्रयत्न करत आहेत. शेतकऱ्यांनी प्रत्येक जिल्ह्याच्या हवामान केंद्राशी संपर्कात राहून शेतीसंदर्भातील निर्णय घ्यावेत. शेतकऱ्यांसाठी विविध माध्यमांतून – मोबाईल मेसेज, कृषी सल्लागार, व्हॉट्सअॅप ग्रुप, एफएम रेडिओ, स्थानिक टीव्ही वाहिन्या – यांचा वापर करून कृषी विभाग पेरणीसंबंधी वेळोवेळी मार्गदर्शन करत असतो. याशिवाय ‘माझी शेतकरी योजना’, ‘शाश्वत शेती मिशन’ अशा उपक्रमांतूनही कृषी माहिती उपलब्ध केली जाते. कोणती पेरणी टाळावी आणि कोणती पुढे ढकलावी? कोरडवाहू शेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांनी विशेषतः सोयाबीन, मूग, उडीद, मका यांसारख्या पिकांची पेरणी पावसाची नियमितता निश्चित झाल्यावरच करावी. सध्या जमिनीत पुरेसा ओलावा नसल्याने बी उगमण्याची शक्यता कमी आहे. त्याचप्रमाणे उगमल्यानंतरही पावसाचा पुरवठा नसल्यास रोपं सुकून जातात. याशिवाय, काही भागांत ‘सिंचनाची सुविधा असलेल्या शेतकऱ्यांनीच’ फारकत घेतल्यानंतर पेरणीसंबंधी निर्णय घ्यावा. कारण अशा ठिकाणी शेतीसाठी पाणी उपलब्ध असल्याने शक्यतो धोका टाळता येतो. शेतकरी बांधवांची अपेक्षा आणि वास्तव शेती ही निसर्गाधीन असलेली प्रक्रिया असल्यामुळे पावसावरील अवलंबन अपरिहार्य आहे. त्यामुळे पावसाच्या सुरुवातीच्या खुणांवर विश्वास ठेवून पेरण्या करून बसण्याऐवजी हवामान खात्याचे अचूक अंदाज, कृषी विभागाचे सल्ले आणि स्थानिक परिस्थितीचा बारकाईने विचार करूनच शेतीसंबंधी निर्णय घेणं हीच यशस्वी व टिकाऊ शेतीची गुरुकिल्ली आहे. कृषी विभागाचं हे वेळेवरचं आणि परिणामकारक आवाहन शेतकऱ्यांनी गांभीर्याने घेतल्यास उत्पादनाचा दर्जा व प्रमाण वाढवण्यास निश्चितच मदत होईल आणि अनावश्यक आर्थिक फटका टाळता येईल
ध्येय न्यूज चॅनेलच्या बातम्या मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करून आमचा व्हाट्सअप ग्रुप जॉईन करा.
