पाचोरा : अनेक दशकांपासून दुष्काळ, पाणीटंचाई आणि अनियमित पावसाच्या समस्यांनी होरपळलेल्या उत्तर महाराष्ट्रासाठी आता आशेचा नवा किरण निर्माण झाला आहे. जलसंपदा मंत्री ना.गिरीषभाऊ महाजन यांच्या पुढाकारातून आणि राज्य शासनाच्या विशेष प्राधान्यामुळे नार-पार-गिरणा नदीजोड प्रकल्पाच्या प्रत्यक्ष कामाला मोठी गती मिळाली असून तब्बल ४ हजार ११६ कोटी रुपयांच्या कामासाठी वर्क ऑर्डर जारी करण्यात आली आहे. उत्तर महाराष्ट्राच्या जलसुरक्षेचा चेहरामोहरा बदलण्याची क्षमता असलेल्या या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पामुळे नाशिक, जळगाव आणि धुळे जिल्ह्यांतील हजारो शेतकरी आणि नागरिकांना भविष्यात मोठा दिलासा मिळणार असल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे. विशेष म्हणजे ना.गिरीषभाऊ महाजन यांच्या वाढदिवसाच्या पूर्वसंध्येला हा निर्णय जाहीर झाल्यामुळे गिरणा खोऱ्यात आनंदाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. उत्तर महाराष्ट्रातील शेतकरी अनेक वर्षांपासून पावसाच्या लहरीपणामुळे त्रस्त आहेत. अनेक भागात पावसाचे प्रमाण कमी असल्याने शेती केवळ निसर्गावर अवलंबून राहिली आहे. अनेक गावांमध्ये उन्हाळ्यात पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकरची व्यवस्था करावी लागते. काही भागात तर महिलांना आणि ग्रामस्थांना अनेक किलोमीटर अंतर चालत जाऊन पाणी आणावे लागते. अशा परिस्थितीत नार-पार-गिरणा नदीजोड प्रकल्प हा केवळ सिंचनासाठीचा प्रकल्प नसून संपूर्ण उत्तर महाराष्ट्राच्या भविष्यातील जलव्यवस्थेचा आधारस्तंभ मानला जात आहे. गिरणा खोरे प्रकल्प विभाग, नाशिक यांच्या माध्यमातून मेघा इंजिनिअरिंग अँड इन्फ्रास्ट्रक्चर्स लिमिटेड (MEIL) आणि आयसीसी इन्फ्राटेक प्रायव्हेट लिमिटेड यांच्या संयुक्त उपक्रमाला या प्रकल्पाचे काम देण्यात आले आहे. शासनाने वर्क ऑर्डर जारी करताच या प्रकल्पाच्या प्रत्यक्ष अंमलबजावणीचा मार्ग मोकळा झाला आहे. यामुळे प्रशासन, अभियंते आणि स्थानिक स्तरावर हालचालींना वेग आला असून लवकरच विविध भागांमध्ये प्राथमिक कामांना सुरुवात होणार असल्याची माहिती समोर येत आहे. नार-पार-गिरणा नदीजोड प्रकल्पाची संकल्पना अत्यंत दूरदृष्टी ठेवून तयार करण्यात आली आहे. कोकण पट्ट्यातील आणि पश्चिमेकडे समुद्रात वाहून जाणारे अतिरिक्त पावसाचे पाणी उपयोगात आणून ते दुष्काळी भागाकडे वळवण्याचा या प्रकल्पामागील मुख्य उद्देश आहे. सुरगाणा, पेठ आणि परिसरातील नदी खोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध होणारे पाणी धरणे, पाइपलाइन, पंपिंग स्टेशन आणि विशेष बोगद्यांच्या माध्यमातून गिरणा खोऱ्याकडे आणले जाणार आहे. यामुळे सध्या कोरडवाहू असलेल्या अनेक भागांमध्ये शेतीसाठी वर्षभर पाण्याची उपलब्धता निर्माण होणार आहे. या महत्त्वाच्या योजनेअंतर्गत उंबरपाडा, सारन्यावन, प्रतापगड, राक्षसभुवन, मिलान, घोडी, उखेडमाळ, सावरपाडा आणि देवमाळ या नऊ ठिकाणी धरणांची उभारणी केली जाणार आहे. त्याचबरोबर माणखेड आणि सालभोये येथे मोठ्या जलसाठ्यांची निर्मिती करण्यात येणार आहे. अत्याधुनिक इलेक्ट्रो-मेकॅनिकल प्रणाली, मोठ्या क्षमतेची पंप हाऊसेस आणि जलवाहिन्यांचे विस्तृत जाळे तयार करण्यात येणार असून गिरणा खोऱ्याकडे पाणी वळवण्यासाठी विशेष बोगद्यांची निर्मिती केली जाणार आहे. अभियांत्रिकीच्या दृष्टीने हा प्रकल्प अत्यंत जटिल आणि महत्त्वाचा मानला जात असून भविष्यात महाराष्ट्रातील जलव्यवस्थापनाच्या क्षेत्रात तो आदर्श प्रकल्प ठरू शकतो, असे जाणकारांचे मत आहे. हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर उत्तर महाराष्ट्रातील हजारो हेक्टर शेतीला मोठा फायदा होणार आहे. सध्या पावसावर अवलंबून असलेल्या शेतकऱ्यांना वर्षभर सिंचनासाठी पाणी उपलब्ध झाल्यास कृषी उत्पादनात मोठी वाढ होण्याची शक्यता आहे. विशेषतः केळी, द्राक्ष, कांदा, डाळिंब, भाजीपाला आणि इतर नगदी पिकांना याचा मोठा लाभ मिळणार आहे. कृषी क्षेत्र मजबूत झाल्यास ग्रामीण भागातील अर्थव्यवस्थेलाही मोठी चालना मिळेल. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढण्यास मदत होईल तसेच शेतीपूरक व्यवसायांनाही प्रोत्साहन मिळेल. या प्रकल्पामुळे ग्रामीण भागातील पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्नही मोठ्या प्रमाणावर सुटण्यास मदत होणार आहे. दरवर्षी उन्हाळ्यात पाण्याची तीव्र टंचाई जाणवणाऱ्या अनेक गावांना या योजनेमुळे दीर्घकालीन दिलासा मिळू शकतो. भविष्यात हवामान बदलामुळे निर्माण होणाऱ्या जलसंकटाचा सामना करण्यासाठीही हा प्रकल्प महत्त्वाची भूमिका बजावणार असल्याचे मानले जात आहे. नार-पार-गिरणा प्रकल्प गेल्या अनेक वर्षांपासून चर्चेत होता. पर्यावरणीय मंजुरी, वनक्षेत्र, जमीन संपादन, खर्चवाढ आणि आदिवासी भागातील पुनर्वसन यांसारख्या अनेक प्रश्नांमुळे प्रकल्प रखडला होता. काही सामाजिक संघटनांनी पर्यावरणीय परिणामांबाबत चिंता व्यक्त केली होती. मात्र शासनाने सर्व प्रशासकीय प्रक्रिया पूर्ण करत प्रकल्पाला प्राधान्य दिले आणि अखेर प्रत्यक्ष कामासाठी मार्ग मोकळा केला. त्यामुळे आता उत्तर महाराष्ट्रातील जनतेमध्ये मोठ्या अपेक्षा निर्माण झाल्या आहेत. उत्तर महाराष्ट्राच्या विकासासाठी सातत्याने प्रयत्न करणारे ना.गिरीषभाऊ महाजन यांनी या प्रकल्पाला गती देण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावल्याचे बोलले जात आहे. जलप्रश्न कायमस्वरूपी सोडवण्यासाठी त्यांनी शासन स्तरावर सातत्याने पाठपुरावा केल्याची चर्चा आहे. राज्याचे लोकप्रिय मुख्यमंत्री देवेंद्रजी फडणवीस यांच्या दूरदृष्टी आणि नियोजनातून हा प्रकल्प साकार होत असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले आहे. या संदर्भात बोलताना जलसंपदा मंत्री ना.गिरीषभाऊ महाजन म्हणाले की, “हवामान बदल, घटते भूजल आणि वाढती पाण्याची मागणी या पार्श्वभूमीवर नार-पार-गिरणा नदीजोड प्रकल्प हा केवळ सिंचन प्रकल्प नसून उत्तर महाराष्ट्राच्या भविष्यातील जलसुरक्षेचा आधारस्तंभ ठरणार आहे. या प्रकल्पामुळे शेती, उद्योग, पिण्याचे पाणी आणि ग्रामीण विकास या सर्व क्षेत्रांना मोठी चालना मिळेल. भविष्यातील पिढ्यांसाठी सुरक्षित जलव्यवस्था निर्माण करणारा हा ऐतिहासिक प्रकल्प ठरेल.”
ध्येय न्यूज चॅनेलच्या बातम्या मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करून आमचा व्हाट्सअप ग्रुप जॉईन करा.
