पाचोरा : एखाद्या व्यक्तीचे आयुष्य किती मोठे होते यापेक्षा त्या व्यक्तीने समाजाला दिलेली दिशा किती व्यापक होती, हे अधिक महत्त्वाचे असते. काही व्यक्तिमत्त्वे काळाच्या पुढे विचार करतात, समाजाला नवीन वाटा दाखवतात आणि स्वतःच्या कार्यातून पुढील अनेक पिढ्यांसाठी प्रेरणेचा दीप प्रज्वलित करून जातात. स्व. तात्यासाहेब आर. ओ. पाटील हे असेच एक दूरदर्शी व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त निर्मल फाउंडेशनच्या वतीने शिवतीर्थ मैदान, जयकिसान कॉलनी येथे आयोजित करण्यात आलेला जाहीर व्याख्यानाचा कार्यक्रम हा केवळ एक स्मरणसोहळा नव्हता, तर त्यांच्या विचारांची, कार्याची आणि राष्ट्राभिमानाने प्रेरित जीवनदृष्टीची नव्याने ओळख करून देणारा वैचारिक महोत्सव ठरला. ज्येष्ठ पत्रकार, आंतरराष्ट्रीय व्याख्याते आणि हिंदुत्वाच्या विचारांचे प्रभावी प्रवक्ते म्हणून ओळख असलेल्या पुष्पेंद्रजी कुलश्रेष्ठ यांच्या उपस्थितीमुळे या कार्यक्रमाला विशेष उंची प्राप्त झाली. पंचक्रोशीतील नागरिक, शेतकरी, युवक, महिला, विविध सामाजिक क्षेत्रांतील मान्यवर तसेच राष्ट्रवादी विचारांशी नाते जपणारे असंख्य नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित राहिले. मैदानावर जमलेली गर्दी ही केवळ एका वक्त्याला ऐकण्यासाठी नव्हती, तर स्व. तात्यासाहेबांच्या स्मृतीप्रती असलेल्या आदराची आणि त्यांच्या कार्याविषयीच्या कृतज्ञतेची साक्ष देणारी होती. कार्यक्रमाची सुरुवात स्व. तात्यासाहेब आर. ओ. पाटील यांच्या प्रतिमेस पुष्पांजली अर्पण करून व दीपप्रज्वलनाने करण्यात आली. या प्रसंगी परमपूज्य विष्णुदास महाराज, हभप जळकेकर महाराज यांची उपस्थिती कार्यक्रमाला अध्यात्मिक अधिष्ठान देणारी ठरली. विविध क्षेत्रातील प्रतिष्ठित व्यक्तींच्या उपस्थितीमुळे हा सोहळा सामाजिक, सांस्कृतिक आणि वैचारिक अशा सर्व अंगांनी समृद्ध झाला. कार्यक्रमाच्या प्रारंभी निर्मल फाउंडेशनच्या अध्यक्षा सौ. वैशालीताई सूर्यवंशी यांनी स्व. तात्यासाहेबांच्या कार्याचा अत्यंत भावनिक आणि अभ्यासपूर्ण आढावा घेतला. त्यांनी मांडलेले विचार उपस्थितांना तात्यासाहेबांच्या व्यक्तिमत्त्वाची नव्याने ओळख करून देणारे होते. त्यांनी सांगितले की, आज ज्या जैविक शेतीची चर्चा देशभर होत आहे, त्याचा विचार तात्यासाहेबांनी तीन दशकांहून अधिक काळापूर्वीच मांडला होता. रासायनिक खतांच्या अतिरेकामुळे शेतीचे आणि मानवी आरोग्याचे होणारे नुकसान त्यांनी त्या काळातच ओळखले होते. आधुनिकतेचा स्वीकार करताना निसर्गाशी असलेले नाते तुटू नये, ही त्यांची भूमिका होती. शेती हा केवळ व्यवसाय नसून देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा पाया आहे, अशी त्यांची ठाम धारणा होती. म्हणूनच शेतकऱ्यांना अधिक उत्पादनासोबतच जमिनीची सुपीकता टिकविणाऱ्या पद्धतींचे मार्गदर्शन त्यांनी सातत्याने केले. निर्मल सीड्सच्या माध्यमातून त्यांनी शेतकऱ्यांपर्यंत आधुनिक तंत्रज्ञान, सुधारित बियाणे आणि शाश्वत शेतीचे तत्त्वज्ञान पोहोचविले. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे अनेक शेतकऱ्यांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडून आले. आज पर्यावरण संवर्धन, सेंद्रिय अन्नधान्य आणि नैसर्गिक शेती यांबाबत ज्या संकल्पना व्यापक प्रमाणात स्वीकारल्या जात आहेत, त्यांची बीजे तात्यासाहेबांसारख्या दूरदर्शी विचारवंतांनीच रोवली होती, हे यानिमित्ताने अधोरेखित झाले. स्व. तात्यासाहेबांचे व्यक्तिमत्त्व केवळ कृषी क्षेत्रापुरते मर्यादित नव्हते. समाजजीवनातील प्रत्येक घटकाचा विकास व्हावा, युवकांनी मूल्याधिष्ठित जीवन जगावे, संस्कृतीशी नाळ जोडलेली राहावी आणि ग्रामीण भागातील माणूस आत्मनिर्भर व्हावा, यासाठी त्यांनी आयुष्यभर प्रयत्न केले. त्यांच्या विचारांत विकास आणि संस्कार यांचा सुंदर संगम होता. त्यामुळेच त्यांच्या स्मृती आजही असंख्य लोकांच्या मनात जिवंत आहेत. यानंतर पुष्पेंद्रजी कुलश्रेष्ठ यांनी आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण शैलीत उपस्थितांशी संवाद साधला. राष्ट्र, संस्कृती, इतिहास, परंपरा आणि भारतीय जीवनमूल्यांचा संदर्भ देत त्यांनी अनेक विषयांवर सखोल विवेचन केले. त्यांच्या भाषणात केवळ भावनिक आवाहन नव्हते, तर ऐतिहासिक संदर्भ, वैचारिक विश्लेषण आणि राष्ट्रीय जाणीवेचा स्पष्ट संदेश होता. त्यांनी मांडलेला ‘देश’ आणि ‘राष्ट्र’ यांमधील फरक हा अनेकांसाठी विचार करायला लावणारा ठरला. भौगोलिक सीमा, राजकीय व्यवस्था आणि शासनव्यवस्था यांवर देश उभा असतो, तर राष्ट्र हे संस्कृती, परंपरा, जीवनमूल्ये आणि सामूहिक चेतनेवर आधारलेले असते, असे त्यांनी स्पष्ट केले. भारतीय संस्कृती हजारो वर्षांची परंपरा घेऊन उभी आहे आणि तिच्या आधारावरच भारतीय राष्ट्राची ओळख निर्माण झाली आहे, असे त्यांनी नमूद केले. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या कार्याचा संदर्भ देताना त्यांनी स्वाभिमान, धर्मरक्षण, स्त्रीसन्मान आणि लोककल्याणकारी शासनव्यवस्थेचे महत्त्व अधोरेखित केले. इतिहासातील प्रेरणादायी उदाहरणे सांगताना त्यांनी उपस्थित युवकांना स्वतःची ओळख, आपली संस्कृती आणि राष्ट्राप्रती असलेली जबाबदारी यांची जाणीव ठेवण्याचे आवाहन केले. जागतिकीकरणाच्या युगात आधुनिकतेचा स्वीकार करताना संस्कृतीचा विसर पडू नये, हा संदेश त्यांच्या भाषणातून सातत्याने उमटत होता. या व्याख्यानाचा सर्वात महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यातून निर्माण झालेली वैचारिक ऊर्जा. अनेकदा स्मरणदिन किंवा पुण्यतिथीचे कार्यक्रम औपचारिकतेपुरते मर्यादित राहतात; मात्र या कार्यक्रमाने विचारमंथनाची प्रक्रिया सुरू केली. उपस्थितांमध्ये राष्ट्रवाद, सामाजिक बांधिलकी, सांस्कृतिक अभिमान आणि कृषी क्षेत्रातील बदलत्या आव्हानांबाबत नव्याने चर्चा घडून आली. स्व. तात्यासाहेबांच्या कार्याचा विचार केला तर त्यांच्यातील राष्ट्रभावना आणि कृषी विकासाची तळमळ यांचा परस्परांशी घनिष्ठ संबंध दिसून येतो. मजबूत राष्ट्र उभारायचे असेल तर सक्षम शेतकरी आवश्यक आहे आणि सक्षम शेतकरी घडवायचा असेल तर शाश्वत शेती आवश्यक आहे, ही त्यांची भूमिका आज अधिक समर्पक वाटते. त्यामुळेच त्यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त आयोजित कार्यक्रमात राष्ट्रवाद आणि शेतीविषयक दूरदृष्टी या दोन्ही विषयांचा सुंदर संगम अनुभवायला मिळाला. पंचक्रोशीतील नागरिकांनी कार्यक्रमाला दिलेला प्रतिसाद हा केवळ उपस्थितीचा आकडा नव्हता; तो स्व. तात्यासाहेबांविषयीच्या आदराचा आणि त्यांच्या विचारांशी असलेल्या नात्याचा पुरावा होता. विविध वयोगटातील नागरिक कार्यक्रमस्थळी उपस्थित होते. विशेषतः युवकांची संख्या लक्षणीय होती. यावरून तात्यासाहेबांचा विचार आजही नव्या पिढीपर्यंत पोहोचत असल्याचे स्पष्ट झाले. समाजात सकारात्मक बदल घडविणाऱ्या व्यक्तिमत्त्वांची आठवण जपणे ही केवळ परंपरा नसून सामाजिक जबाबदारी आहे. स्व. तात्यासाहेब आर. ओ. पाटील यांनी शेती, समाजकारण, मूल्यसंस्कार आणि विकास या क्षेत्रांत दिलेले योगदान हे काळाच्या ओघात अधिक महत्त्वाचे ठरत आहे. त्यांच्या कार्याचा वारसा पुढे नेण्याचा संकल्पच या कार्यक्रमातून व्यक्त होताना दिसला. कार्यक्रमाचे प्रभावी सूत्रसंचालन ह भ प डॉ. योगिता चौधरी यांनी केले. त्यांच्या नेटक्या आणि अभ्यासपूर्ण सूत्रसंचालनामुळे संपूर्ण कार्यक्रमाला सुसूत्रता लाभली. शेवटी मधुभाऊ काटे यांनी आभार प्रदर्शन करत उपस्थित मान्यवर, नागरिक आणि कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनासाठी परिश्रम घेतलेल्या सर्वांचे ऋण व्यक्त केले. स्व. तात्यासाहेब आर. ओ. पाटील यांच्या पुण्यस्मरणाचा हा सोहळा केवळ एका व्यक्तीच्या स्मृतींना अभिवादन करणारा नव्हता, तर दूरदृष्टी, राष्ट्रप्रेम, संस्कृतीनिष्ठा आणि समाजहितासाठी समर्पित जीवन जगण्याची प्रेरणा देणारा ठरला. विचारांचा वारसा जिवंत ठेवणारे असे कार्यक्रम समाजाला नवी दिशा देतात आणि पुढील पिढ्यांसाठी आदर्श निर्माण करतात. त्यामुळेच हा कार्यक्रम पाचोऱ्याच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि वैचारिक इतिहासात दीर्घकाळ स्मरणात राहील, यात कोणतीही शंका नाही.
ध्येय न्यूज चॅनेलच्या बातम्या मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करून आमचा व्हाट्सअप ग्रुप जॉईन करा.
