सरदार वल्लभभाई पटेल कला व विज्ञान महाविद्यालय, ऐनपूर येथे भारतीय राज्यघटना: जनजागृतीसाठी ‘संविधान गौरव महोत्सव’ अंतर्गत व्याख्यानाचे आयोजन

ऐनपूर – ता रावेर येथील सरदार वल्लभभाई पटेल कला व विज्ञान महाविद्यालयात भारतीय राज्यघटनेच्या अमृत महोत्सवानिमित्त ‘संविधान गौरव महोत्सव’ अंतर्गत एका विशेष व्याख्यानाचे आयोजन करण्यात आले. हा कार्यक्रम महाविद्यालयाच्या समान संधी केंद्राच्या वतीने आणि प्राचार्य डॉ. जे. बी. अंजने यांच्या मार्गदर्शनाखाली संपन्न झाला. या व्याख्यानाचा उद्देश विद्यार्थ्यांमध्ये भारतीय राज्यघटनेविषयी जागरूकता निर्माण करणे, तसेच संविधान निर्मितीच्या ऐतिहासिक प्रवासाचे सखोल ज्ञान देणे हा होता.या महत्त्वपूर्ण व्याख्यानासाठी ‘भारतीय राज्यघटनेचा इतिहास’ हा विषय घेण्यात आला होता, ज्यामध्ये महाविद्यालयातील एकूण ४२ विद्यार्थ्यांनी सहभाग घेतला. या व्याख्यानाचे प्रमुख वक्ते डॉ. नरेंद्र मुळे यांनी भारतीय राज्यघटनेच्या निर्मिती प्रक्रियेचा सखोल अभ्यास मांडला. राज्यघटनेच्या मुळाशी असलेल्या विविध ऐतिहासिक घटना, कायदे आणि आयोग यांचा विद्यार्थ्यांना स्पष्ट व सविस्तर परिचय मिळावा, या उद्देशाने त्यांनी १९३५ चा भारत प्रशासन कायदा, सायमन कमिशन, १९४२ मधील क्रिप्स मिशन योजना, १९४६ च्या कॅबिनेट मिशन योजना, १९४७ चा भारत स्वातंत्र्य कायदा यासारख्या महत्त्वपूर्ण घटनांचा आढावा घेतला.भारतीय राज्यघटनेच्या निर्मितीमध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, डॉ. राजेंद्रप्रसाद, पं. जवाहरलाल नेहरू, सरदार वल्लभभाई पटेल, मौलाना अबुल कलाम आजाद, बी.एन. राव यांसारख्या थोर नेत्यांनी मोलाची भूमिका बजावली. भारतीय राज्यघटनेची जडणघडण करताना विविध घटक विचारात घेतले गेले. हे संविधान केवळ कायद्यांची एक जंत्री नसून भारतीय लोकशाहीच्या संपूर्ण मूल्यप्रणालीचे अधिष्ठान आहे, असे डॉ. नरेंद्र मुळे यांनी आपल्या व्याख्यानात स्पष्ट केले. भारतीय राज्यघटनेच्या प्रवासातील अनेक महत्त्वपूर्ण बाबींवर त्यांनी विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन केले.
त्यामध्ये पुढील मुद्द्यांचा विशेष उल्लेख करण्यात आला:                            . भारत प्रशासन कायदा, १९३५ – भारतीय स्वायत्त प्रशासनाचा पाया रचणारा कायदा  सायमन कमिशन आणि त्याचा विरोध – भारतीय लोकांचा स्वातंत्र्याच्या दिशेने निर्णायक टप्पा                                  १९४२ च्या क्रिप्स मिशन योजना – भारताला स्वतंत्र दर्जा देण्याच्या संधीची कल्पना    १९४६ कॅबिनेट मिशन योजना – भारतीय राज्यघटनेच्या आराखड्याचे प्रारूप           १९४७ चा भारत स्वातंत्र्य कायदा – भारताच्या स्वातंत्र्याचा अधिकृत दस्तऐवज         या व्याख्यानात न्याय, स्वातंत्र्य, समानता, बंधुता आणि राष्ट्राची एकता व अखंडता यासंदर्भात विशेष चर्चा करण्यात आली. भारतीय संविधानाने सर्व नागरिकांना मूलभूत अधिकार आणि कर्तव्ये दिली आहेत, यावरही भर देण्यात आला.                                           भारतीय संविधानाने स्त्री-पुरुष समानता आणि स्त्रियांचे संरक्षण यासाठी अनेक महत्त्वपूर्ण कायदे निर्माण केले. स्त्रीसंबंधित कायदे, कामगार कायदे, शिक्षण विषयक कायदे यांचा आढावा घेत डॉ. नरेंद्र मुळे यांनी भारतीय स्त्रियांना संविधानाने दिलेल्या विशेष संरक्षणाबद्दल सविस्तर माहिती दिली.                                    संविधानातील काही महत्त्वाचे स्त्री-संरक्षण उपाय:                                            ‘समान वेतन कायदा, १९७६                 घरेलू हिंसाप्रतिबंधक कायदा, २००५    बालविवाह प्रतिबंधक कायदा, २००६         मातृत्व हक्क कायदा, १९६१              संविधान आणि शिक्षण – विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाचा धडा                               भारतीय संविधानाने शिक्षण हा मूलभूत अधिकार असल्याचे स्पष्ट केले. त्यामुळेच शिक्षण हक्क कायदा, २००९ अंतर्गत ६ ते १४ वयोगटातील प्रत्येक मुलाला मोफत आणि सक्तीचे शिक्षण देण्याची हमी देण्यात आली आहे.                             कार्यक्रमाच्या अध्यक्षीय समारोपात प्राचार्य डॉ. जे. बी. अंजने यांनी भारतीय राज्यघटनेचे महत्त्व आणि त्याचा जागतिक स्तरावर प्रभाव यावर प्रकाश टाकला. त्यांनी आपल्या मार्गदर्शनपर भाषणात सांगितले की, संयुक्त राष्ट्र संघटनेच्या (UN) विविध कायदे तयार करताना भारतीय संविधानाचा आदर्श घेतला जातो. भारतीय संविधान हा केवळ कायद्यांचा संच नाही, तर तो भारतीय समाजाच्या सर्वांगीण विकासासाठी तयार करण्यात आलेला महान दस्तऐवज आहे.      या उपक्रमाचे समान संधी केंद्राचे समन्वयक प्रा. एस. पी. उमरीवाड यांनी उत्तम प्रकारे आयोजन केले. तसेच महाविद्यालयातील प्रा. डॉ. नरेंद्र मुळे, डॉ. पी. आर. गवळी, डॉ. व्ही. एन. रामटेके, डॉ. रेखा पी. पाटील, डॉ. एम. के. सोनवणे, प्रा. ज्ञानेश्वर कोळी, प्रा. अक्षय महाजन तसेच श्री. श्रेयस पाटील, श्री. सौरभ पाटील, श्री. हर्षल पाटील यांनी कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनात मोलाचे सहकार्य केले.                              कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन प्रा. एस. पी. उमरीवाड यांनी अतिशय प्रभावीपणे पार पाडले, तर आभार प्रदर्शन डॉ. पी. आर. गवळी यांनी केले.                        ‘संविधान गौरव महोत्सव’ अंतर्गत आयोजित हा व्याख्यान सत्र विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरला. राज्यघटनेच्या ऐतिहासिक प्रवासाविषयी सखोल माहिती मिळाल्यामुळे विद्यार्थी संविधानविषयक मुद्द्यांवर अधिक जाणकार बनले. या कार्यक्रमामुळे संविधानाचा सखोल अभ्यास करणे, त्याचा समाजावर होणारा प्रभाव समजून घेणे आणि त्यानुसार जबाबदारीने वागणे या दृष्टीने विद्यार्थ्यांमध्ये नवा दृष्टिकोन निर्माण झाला.महाविद्यालयाने असे उपक्रम भविष्यातही आयोजित करावेत, अशी अपेक्षा विद्यार्थ्यांनी व्यक्त केली.