पाचोरा – कै. तोताराम गणपत अहिरे हे स्वतः स्वातंत्र्यसैनिक होते. देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्यात त्यांनी योगदान दिले आणि आयुष्यभर देशप्रेम, प्रामाणिकपणा व सामाजिक बांधिलकी यांचे मोल जपले. हाच आदर्श त्यांच्या कुटुंबीयांनी आणि विशेषतः त्यांचे सुपुत्र कै. संभाजी तोताराम अहिरे (एस. टी. अहिरे सर) यांनी आयुष्यभर पाळला. पाचोरा येथील श्री. गो. से. हायस्कूलचे मा. मुख्याध्यापक म्हणून कार्यरत असताना, तसेच निवृत्तीनंतरही त्यांनी शिक्षणसेवा, समाजसेवा आणि संस्थाभक्ती या तीनही क्षेत्रांत आपला ठसा उमटवला. त्यांचे प्रथम पुण्यस्मरण अर्थात वर्षश्राद्ध शनिवार, दि. १६ ऑगस्ट २०२५ रोजी सकाळी १० वाजता महालपुरे मंगल कार्यालय, भडगाव रोड, पाचोरा येथे होणार आहे. या निमित्ताने ‘अनाथांची माय’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या लक्ष्मीमाता वारकरी शिक्षण संस्थेच्या पाचोरा येथील ह.भ.प. सौ. सुनीताताई पाटील यांच्या कीर्तनाचा विशेष कार्यक्रम आयोजित केला आहे. या कार्यक्रमाचे औचित्य साधून त्यांच्या आयुष्याचा प्रवास, शिक्षण क्षेत्रातील कामगिरी आणि स्वातंत्र्यसैनिकांचा वारसा याबद्दल सविस्तरपणे आठवणी जागवल्या जातील. कै. संभाजी तोताराम अहिरे यांचा जन्म स्वातंत्र्यसैनिक कुटुंबात झाल्याने त्यांच्यामध्ये लहानपणापासूनच देशभक्ती, निष्ठा आणि प्रामाणिकपणाचे संस्कार घट्ट रुजले. वडील कै. तोताराम गणपत अहिरे यांनी स्वातंत्र्यलढ्यात सक्रिय सहभाग घेतला होता. त्या काळातील त्यांची जिद्द आणि देशासाठीची झटण्याची वृत्ती मुलांच्या मनावर ठसली होती. हेच संस्कार पुढे संभाजी अहिरे यांच्या शिक्षकजीवनात, सामाजिक कार्यात आणि संस्थेसाठी केलेल्या निष्ठावंत सेवेत प्रकर्षाने दिसून आले. श्री. गो. से. हायस्कूल, पाचोरा येथे मुख्याध्यापक पदावर कार्यरत असताना त्यांनी शिक्षक म्हणूनच नव्हे, तर मार्गदर्शक, पालकवत व्यक्तिमत्त्व म्हणून विद्यार्थ्यांमध्ये आपली वेगळी ओळख निर्माण केली. विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीसोबतच त्यांच्या चारित्र्य घडविण्यावर त्यांनी नेहमी भर दिला. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना उत्तम शिक्षण मिळावे, त्यांच्या अडचणी सोडवल्या जाव्यात आणि शिक्षणाची गोडी वाढावी यासाठी त्यांनी विविध शैक्षणिक उपक्रम राबवले. अनेक विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाची जबाबदारी स्वतः उचलून त्यांनी खऱ्या अर्थाने ‘विद्यार्थ्यांचे हित’ हेच आपले ध्येय मानले. मुख्याध्यापक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात शाळा व संस्थेच्या प्रगतीसाठी त्यांनी सातत्याने प्रयत्न केले. संस्थेच्या भौतिक सुविधा वाढविणे, शैक्षणिक निकाल उंचावणे, शिक्षक व कर्मचाऱ्यांमध्ये टीमवर्क निर्माण करणे या सर्व बाबींमध्ये त्यांनी नेतृत्वाची भूमिका निभावली. संस्थेतील शिक्षक-कर्मचाऱ्यांच्या हक्कांबाबत ते सदैव जागरूक राहिले आणि त्यांचे प्रश्न सोडविण्यासाठी आवश्यक त्या पातळीवर प्रयत्न करत राहिले. कै. संभाजी अहिरे यांची संस्थेप्रती असलेली निष्ठा आयुष्याच्या शेवटच्या श्वासापर्यंत कायम राहिली. संस्था चालक स्वातंत्र्यसैनिक स्वर्गीय दादासाहेब आर. एस. थेपडे, स्व. आप्पासाहेब ओ. ना. वाघ आणि वाघ परिवाराशी त्यांचे अत्यंत जिव्हाळ्याचे संबंध होते. संस्थेच्या हितासाठी त्यांनी घेतलेल्या भूमिकेत कधीही ढळ ढळ झाली नाही. वाघ परिवाराच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक कार्याच्या ध्येयाशी ते घट्ट जोडले गेले होते. त्यांच्या या निष्ठेमुळे आणि प्रामाणिक सेवेमुळे ते संस्थेच्या इतिहासात सदैव स्मरणात राहतील. त्यांच्या कार्याचा प्रभाव केवळ शाळेपुरता मर्यादित नव्हता. समाजातील अनेक उपक्रम, सांस्कृतिक कार्यक्रम, शैक्षणिक संमेलने यामध्ये त्यांनी सक्रीय सहभाग घेतला. विद्यार्थ्यांना केवळ पुस्तकी ज्ञान न देता, जीवनमूल्यांची शिकवण देणे हे त्यांचे मोठे वैशिष्ट्य होते. ग्रामीण व गरीब विद्यार्थ्यांना शिक्षणात मागे पडू न देता त्यांना संधी देण्यासाठी ते सदैव तत्पर असत. त्यांच्या पश्चात पत्नी गं.भा. सुनंदा संभाजी अहिरे, पुत्र नितीन संभाजी अहिरे, संदीप संभाजी अहिरे, श्रीकांत संभाजी अहिरे तसेच प्रशांत दत्तात्रय अहिरे हे कुटुंबीय आहेत. कुटुंबीयांनी त्यांच्या पुण्यस्मरणानिमित्त समाजासाठी काहीतरी चांगले कार्य घडावे या उद्देशाने कीर्तन कार्यक्रमाचे आयोजन केले आहे. ह.भ.प. सौ. सुनीताताई पाटील यांच्या ओजस्वी कीर्तनातून श्रोत्यांना सामाजिक, नैतिक आणि आध्यात्मिक संदेश मिळणार आहे. कार्यक्रमाचे ठिकाण — महालपुरे मंगल कार्यालय, भडगाव रोड, पाचोरा — हे देखील त्यांच्या आयुष्याशी जोडलेले स्थान आहे. त्यांनी पाचोऱ्याच्या सामाजिक-सांस्कृतिक जीवनात जे योगदान दिले ते इथल्या प्रत्येक नागरिकाला माहीत आहे. त्यामुळे हा कार्यक्रम केवळ कौटुंबिक स्मरणरंजन न राहता, संपूर्ण शहर व परिसरासाठी आदर्श व्यक्तीची आठवण करून देणारा ठरणार आहे. कै. संभाजी तोताराम अहिरे यांचे जीवन हे स्वातंत्र्यसैनिकांच्या वारशाची जपणूक करत शिक्षण व समाजसेवेची साधना करणारे होते. त्यांचे प्रामाणिकपणा, निष्ठा, विद्यार्थ्यांवरील प्रेम, संस्थेसाठीची बांधिलकी आणि जीवनभराचे कार्य हे पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी आहे. त्यांच्या कार्यातून आपण सर्वांनी शिकण्यासारखे म्हणजे — पद कोणतेही असो, कार्य निष्ठेने आणि प्रामाणिकपणे केल्यास त्याचा ठसा काळाच्या पटलावर उमटतो. १६ ऑगस्ट २०२५ रोजी होणारे हे प्रथम पुण्यस्मरण सोहळा त्यांच्या स्मृतींना अभिवादन करणारा, त्यांच्या कार्याचा गौरव करणारा आणि समाजाला एकत्र आणणारा ठरणार आहे. अशा व्यक्तींची कार्ये, विचार आणि निष्ठा जोपर्यंत आपल्यामध्ये जिवंत राहतात, तोपर्यंत ते खऱ्या अर्थाने अमर राहतात. कै. संभाजी तोताराम अहिरे यांचे कार्य आणि विचार हेच त्यांच्या स्मृतीचे खरे स्मारक आहे, जे पुढील पिढ्यांना सदैव प्रेरणा देत राहील.
