“संतपद हे कोणत्याही पदवीने, सत्तेने किंवा प्रसिद्धीने मिळत नाही; ते मिळते निःस्वार्थ जनसेवेने. कलियुगात संतांचा अवतार होतो की नाही, यावर मतभेद असू शकतात. मात्र प्रामाणिकपणे, निस्वार्थ भावनेने आणि लोकांच्या हितासाठी आयुष्य अर्पण करणाऱ्या व्यक्तीला सामान्य जनता आपल्या हृदयात संतासमान स्थान देते, हे पंढरपूरच्या पवित्र वारीत पुन्हा एकदा पाहायला मिळाले. पद सरकार देते, अधिकार कायदा देतो; पण जनतेच्या हृदयात स्थान मिळवण्यासाठी केवळ प्रामाणिक कर्मच लागते. आणि अशाच कर्माची साक्ष देणारा एक हृदयस्पर्शी प्रसंग यंदाच्या आषाढी वारीत संपूर्ण महाराष्ट्राने अनुभवला.” पंढरपूरची वारी म्हणजे भक्ती, समर्पण, त्याग आणि मानवतेचा अखंड सोहळा. लाखो वारकरी विठ्ठलाच्या भेटीसाठी घरदार, संसार आणि सुखसोयी बाजूला ठेवून पायी चालतात. या वारीत श्रीमंत-गरीब, अधिकारी-शेतकरी, तरुण-वृद्ध असा कोणताही भेद राहत नाही. प्रत्येकाच्या ओठांवर “विठ्ठल… विठ्ठल…” आणि प्रत्येकाच्या मनात फक्त भक्ती असते. मात्र यंदाच्या वारीत उत्तर सोलापूर तालुक्यातील शिवनी गावचे कॅन्सरग्रस्त वारकरी शिवाजी कोळी यांनी केलेल्या एका कृतीने हजारो वारकऱ्यांना विचार करायला भाग पाडले. शरीर कॅन्सरसारख्या असाध्य आजाराने थकलेले… वेदना असह्य… तरीही मनात विठ्ठलावरील अढळ श्रद्धा. खांद्यावर भगवा ध्वज… ओठांवर अखंड हरिनाम… आणि गळ्यात मात्र अन्न व औषध प्रशासन (FDA) विभागाचे आयुक्त तुकाराम मुंडे यांचा फोटो. हे दृश्य पाहून अनेक वारकरी क्षणभर थबकले. काहींनी उत्सुकतेने विचारले, “माऊली… गळ्यात अधिकाऱ्याचा फोटो का?” हा प्रश्न ऐकताच शिवाजी कोळी यांच्या डोळ्यांत अश्रू तरळले. भरून आलेल्या आवाजात त्यांनी दिलेले उत्तर उपस्थित प्रत्येकाच्या काळजाला भिडणारे होते. “हा फोटो एखाद्या अधिकाऱ्याचा नाही… माझ्यासारख्या लाखो सामान्य माणसांच्या जीवासाठी लढणाऱ्या योद्ध्याचा आहे. जर तुकाराम मुंडे यांच्यासारखा अधिकारी याआधी या विभागात आला असता, तर कदाचित मला आणि माझ्यासारख्या कित्येकांना कॅन्सरसारख्या आजाराशी झुंज द्यावी लागली नसती. भेसळयुक्त अन्नाने किती घरे उद्ध्वस्त झाली, किती लेकरांनी आई-वडील गमावले, किती आईंची कुशी रिकामी झाली… याचा हिशेब कोण देणार?” हे शब्द ऐकताच अनेक वारकऱ्यांच्या डोळ्यांतही अश्रू आले. खरंच… माणसाचा अन्नाशी संबंध आईच्या गर्भात असतानाच सुरू होतो. आई जे खाते, त्यावरच बाळाचे शरीर घडत असते. जन्मानंतर पहिला घास, आयुष्यभराचा प्रत्येक घास आणि अखेरचा घासही अन्नाचाच असतो. पण हेच अन्न जर भेसळयुक्त, विषारी आणि नफेखोर वृत्तीने दूषित झाले, तर ते शरीराला पोषण देण्याऐवजी मृत्यूकडे ढकलणारे विष ठरते. आज वाढत्या कॅन्सर, मूत्रपिंड, यकृत आणि इतर गंभीर आजारांमुळे हजारो कुटुंबे उद्ध्वस्त होत आहेत. त्यामुळे अन्नातील भेसळ रोखण्यासाठी लढणारा प्रत्येक अधिकारी प्रत्यक्षात लाखो जीवांचे रक्षण करण्याचे कार्य करत असतो. गेल्या काही महिन्यांत अन्न व औषध प्रशासन (FDA) विभागाचे आयुक्त तुकाराम मुंडे यांनी राज्यभर भेसळविरोधी मोहिमेला वेग दिला. नियमबाह्य व्यावसायिकांवर कठोर कारवाई, बनावट औषधांवर छापे, नागरिकांच्या आरोग्याशी तडजोड करणाऱ्यांविरोधात घेतलेली ठाम भूमिका यामुळे जनतेमध्ये विश्वास निर्माण झाला. त्यांनी दाखवून दिले की, सरकारी खुर्ची ही केवळ अधिकार गाजवण्यासाठी नसते; ती जनतेचे आरोग्य सुरक्षित ठेवण्याची जबाबदारी असते. सरकारी अधिकारी म्हणून नियुक्ती मिळवणे ही एक बाब असते; पण लाखो सामान्य नागरिकांच्या मनात घर करणे ही पूर्णपणे वेगळी गोष्ट असते. पुरस्कार शासन देते, सन्मान संस्था देतात; पण एखाद्या कॅन्सरग्रस्त वारकऱ्याने आपल्या गळ्यात एखाद्या अधिकाऱ्याचा फोटो घालणे, हा त्या अधिकाऱ्याच्या कार्याचा सर्वात मोठा लोकसन्मान मानला जाईल. या संपूर्ण घटनेत आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे पाचोरा-भडगाव मतदारसंघाचे आमदार किशोर आप्पा पाटील यांनी पावसाळी अधिवेशनात विधानसभागृहात तुकाराम मुंडे यांना या पदावर कायमस्वरूपी कार्य करण्यासाठी जाहीर पाठिंबा दिला. जनतेच्या आरोग्यासाठी कठोर निर्णय घेणाऱ्या अधिकाऱ्यांच्या पाठीशी लोकप्रतिनिधी उभे राहणे, ही लोकशाही अधिक सक्षम करणारी बाब असल्याची भावना अनेकांनी व्यक्त केली आहे. या प्रसंगाकडे पाहताना मन नकळत एका आईकडेही जाते. स्वर्गातून जर तुकाराम मुंडे यांच्या मातोश्रींनी हे दृश्य पाहिले असेल—हजारो वारकऱ्यांच्या गर्दीत एक कॅन्सरग्रस्त वारकरी आपल्या मुलाचा फोटो गळ्यात घालून अश्रूंनी त्याचे आभार मानत आहे—तर त्या आईच्या डोळ्यांत अभिमानाचे अश्रू दाटून आले असतील. कारण कोणत्याही आईसाठी तिच्या मुलाला मिळालेला सर्वात मोठा पुरस्कार म्हणजे जनतेच्या मनातून निघालेला आशीर्वाद असतो. पंढरपूरच्या वारीतील हा प्रसंग कोणाला संत घोषित करण्यासाठी नाही; परंतु एवढे मात्र निर्विवाद आहे की, जेव्हा एखादी व्यक्ती आपल्या पदाचा उपयोग स्वतःच्या वैभवासाठी नव्हे, तर जनतेच्या कल्याणासाठी करते, तेव्हा लोक तिचा सन्मान केवळ अधिकारी म्हणून करत नाहीत, तर तिला आपल्या कुटुंबातील माणूस मानू लागतात. त्या दिवशी पंढरपूरच्या वाटेवर भगवा ध्वज वाऱ्यावर डोलत होता… विठ्ठलाच्या नामाचा गजर आकाशात घुमत होता… आणि एका कॅन्सरग्रस्त वारकऱ्याच्या डोळ्यांतून वाहणारे अश्रू संपूर्ण समाजाला एकच संदेश देत होते—”प्रामाणिक जनसेवेपेक्षा मोठा धर्म नाही, आणि जनतेच्या हृदयात मिळालेल्या स्थानापेक्षा मोठा कोणताही सन्मान नाही.”
