मीडियाला हलक्यात घेऊ नका!

पाचोरा – पीपल्स बँक निवडणुकीतून मिळालेला धडा पाचोरा पीपल्स बँकेच्या नुकत्याच पार पडलेल्या निवडणुकीने संपूर्ण पाचोरा तालुक्याचेच नव्हे तर जिंल्हयाचे लक्ष वेधून घेतले. या निवडणुकीमध्ये एक नामवंत, स्वाभिमानी आणि अपक्ष उमेदवार म्हणून मैदानात उतरले – डॉ. निलेश विनायक मराठे. त्यांच्या नावाभोवती कोणताही राजकीय गट नव्हता, कुणाचेही बाहुबल नव्हते आणि प्रचारासाठी मोठी यंत्रणासुद्धा नव्हती. पण एक गोष्ट मात्र होती – ती म्हणजे प्रामाणिकपणा, आत्मविश्वास आणि लोकांवर असलेली निस्सीम श्रद्धा. या लढाईत एक अत्यंत महत्त्वाचा घटक ठरला – मीडिया. आपल्या समाजात बऱ्याच वेळा मीडियाला फक्त टीका करण्यापुरतेच महत्त्व दिले जाते.
पण मीडियाच्या आर्थिक वास्तवाकडेही बघा…
आपल्या आजूबाजूच्या अनेक चर्चांमध्ये, सोशल मीडियाच्या पोस्ट्समध्ये, अगदी चहा टपरीवरील गप्पांमध्येही मीडिया म्हणजे एक विकलेली संस्था, खरी गोष्ट न दाखवणारी यंत्रणा, अशी टीका सहज ऐकायला मिळते. “मीडिया विकला गेला”, “त्यांचं काही खरं नाही” हे वाक्य सर्रास वापरले जातात. परंतु, ही टीका करणारे अनेकदा एक महत्त्वाची बाब विसरतात – मीडिया ही देखील एक यंत्रणा असते, ती चालवण्यासाठी आर्थिक स्रोतांची गरज भासते, आणि त्यामागे काम करणाऱ्या पत्रकारांनाही एक कुटुंब असते प्रत्येक पत्रकार, लेखक, छायाचित्रकार, व्हिडीओ संपादक यांच्यावरही त्यांच्या घरच्यांची जबाबदारी असते. त्यांच्या घरातही मुलांचे शिक्षण, वृद्ध पालकांची औषधं, दैनंदिन गरजा असतात. मीडिया हे क्षेत्र ‘सेवेचे’ असले तरी ते पूर्णपणे ‘सेवाभावी’ चालवणे आजच्या युगात अशक्यप्राय झाले आहे. कोणतीही वृत्तसंस्था असो, युट्यूब चॅनल असो किंवा स्थानिक पोर्टल – त्यांना देखील सर्व्हर खर्च, तंत्रज्ञ, ऑफिस व प्रकाशनासाठी आर्थिक तरतूद करावी लागते.
अर्थातच, पत्रकारिता करताना कोणाकडून, किती, आणि कोणत्या हेतूने आर्थिक मदत घेतली जाते, याचे नैतिक भान राखणे देखील तेवढेच आवश्यक आहे. पत्रकाराने स्वतःच आत्मपरीक्षण करावे लागते – आपण जे सांगतो आहोत, त्यामागे कोणाचा अजेंडा नाही ना? आपण खरी गोष्ट सांगतोय का? आणि त्याचवेळी, समाजानेही ही जाणीव ठेवायला हवी की, मीडिया हा समाजाचा आरसा आहे, तो तुटू नये यासाठी त्याला आर्थिक व नैतीक पाठबळ आणि विश्वासाची गरज असते. म्हणूनच मीडियावर टीका करताना थोडे थांबा – आणि विचार करा की, जे लोक आपल्यासाठी रात्री-अपरात्री चालून बातम्या कव्हर करतात, त्यांनाही जगण्यासाठी आधार हवा असतो. पत्रकारिता ही नुसती चौथा स्तंभ नव्हे, तर तो टिकवणाऱ्या हातांचंही भान ठेवणं गरजेचं आहे. असो
पण पाचोऱ्यातील या निवडणुकीने हे सिद्ध केले की जर एखाद्या प्रामाणिक उमेदवाराच्या पाठीशी मीडिया उभी राहिली, तर ती एकटी यंत्रणा देखील परिवर्तन घडवू शकते. एक विरुद्ध पंधरा – एकाकी पण न डगमगलेली लढत. या निवडणुकीत 15 उमेदवारांचा गट बिनधास्त मैदानात उतरला होता. त्यांच्या मागे संस्थात्मक ताकद, भरघोस निधी, प्रचार यंत्रणा, रथ, पोस्टर्स, बॅनर्स, व्हॉट्सअ‍ॅप टीम्स इत्यादी सर्व काही होतं. दुसरीकडे डॉ. निलेश मराठे यांच्याकडे ना ती व्यवस्था, ना मोठी टीम. त्यांच्याकडे होतं फक्त स्वाभिमानाचं झेंडू आणि मनापासून काम करण्याची तयारी. अशा परिस्थितीत, काही स्वच्छ विचारसरणी असलेल्या पत्रकारांनी त्यांना एक संधी दिली. त्यांनी माध्यमांमधून डॉ. मराठे यांची भूमिका लोकांपर्यंत पोहोचवली. मोठा पैसा नसतानाही, त्यांनी सोशल मीडिया आणि लोकल न्यूज पोर्टल्सचा योग्य वापर करून मतदारांच्या मनामनात प्रवेश मिळवला. मीडिया – प्रचाराचा नवा हात. प्रत्येकाच्या हातात मोबाईल आलेल्या या युगात, मीडिया ही केवळ टीव्ही, वर्तमानपत्रांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. फेसबुक, यूट्यूब, व्हॉट्सअ‍ॅप आणि इंस्टाग्रामवर प्रभावीपणे काही पोस्ट्स, व्हिडीओ, मुलाखती पोहोचवल्या गेल्या. पत्रकार बांधवांनी सत्याला न्याय दिला. सतत घडामोडींवर नजर ठेवून, योग्य तो प्रकाशझोत प्रामाणिक उमेदवारावर टाकून माध्यमांनी “एक नवा बदल घडू शकतो” असा संदेश दिला. यामुळे सामान्य मतदारांनाही नवा पर्याय दिसू लागला. त्यांनीही विचार केला – की प्रस्थापित गटाच्या बाहेरही एक चांगला उमेदवार असू शकतो. निवडणुकीतील पारदर्शकतेचा आवाज. आजवर अनेक निवडणुका बघितल्या, जिथे पैशाच्या जोरावर, मतदारांना आकर्षित करून, यंत्रणेच्या दबावाखाली विजय मिळवला जातो. पण या निवडणुकीत डॉ. निलेश मराठे यांनी ना कोणतेही आमिष दाखवले, ना कुणावर दबाव टाकला. त्यांनी एकच गोष्ट केली – आपल्या विचारांवर आणि कार्यक्षमतेवर लोकांचा विश्वास संपादन करण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न. हा विश्वास घडवण्यात मीडियाची भूमिका मोलाची ठरली. पत्रकारांनी त्यांच्या विचारांना माध्यमं दिली. मतदारांपुढे एक नवा विचार मांडला – की बँकेचे प्रशासक म्हणून नवा चेहरा का असावा, कोणते बदल हवेत, आणि नेमका काय फरक डॉ. मराठे घडवू शकतात. समाजप्रबोधनाची भूमिका बजावणारे पत्रकार. माध्यमं ही केवळ बातम्या देण्याची यंत्रणा नाही, ती समाजाचा आरसा असते. या निवडणुकीत जे पत्रकार, युट्यूब चॅनल्स, स्थानिक न्यूज पोर्टल्स, सोशल मीडियावरील लेखक-प्रेक्षक मंडळी होत्या, त्यांनी अगदी समाजप्रबोधनपर कामगिरी बजावली. त्यांनी जनतेला योग्य माहिती दिली. कुठेही बदनामी, चुकीचा प्रचार, किंवा निवडणूक वाकवण्याचा प्रकार केला नाही. आजचा निकाल – उद्याच्या संघर्षाची सुरुवात. नक्कीच, डॉ. निलेश मराठे यांना या निवडणुकीत विजय मिळाला नाही. पण निवडणूक म्हणजे फक्त मतपत्रिकेवरचा निकाल नव्हे. लोकांच्या मनात उमेदवाराबद्दल ज्या भावना निर्माण होतात, तोच खरा विजय असतो. आणि त्या अर्थाने पाहता, त्यांच्या “एकट्या लढाईला” भरभरून साथ देणाऱ्या मतदारांनी त्यांना मानसिक विजय मिळवून दिला आहे. एक वेगळा संदेश – माध्यमांचा वापर योग्य केला तर लोक जोडले जातात. या संपूर्ण निवडणुकीतून मिळालेला सर्वात महत्त्वाचा संदेश म्हणजे – मीडियाला हलक्यात घेऊ नका. मीडिया ही जर जबाबदारीने वापरली, योग्य माहिती आणि विचार मांडले गेले, तर ती एखाद्या व्यक्तीला समाजाच्या मुख्य प्रवाहात घेऊन येऊ शकते. जनतेला जागृत करू शकते. जर मीडिया चुकून एखाद्या चुकीच्या विचारसरणीच्या पाठीशी उभी राहिली, तर समाजाचा घात होऊ शकतो. पण जर ती योग्य व्यक्तीच्या, नीतिमान विचारांच्या पाठीशी उभी राहिली, तर एकटे व्यक्तीही परिवर्तन घडवू शकतात – हेच डॉ. निलेश मराठे यांचं उदाहरण सिद्ध करतो. पत्रकारितेची खरी शक्ती काय असते? ✓ मते वाढवणे नव्हे, तर विश्वास निर्माण करणे ✓ अफवा पसरवणे नव्हे, तर विचार जागवणे ✓ कोणाच्या बाजूने उभं राहणं नव्हे, तर सत्याच्या बाजूने उभं राहणं या निवडणुकीतून मीडियाने हे सिद्ध केलं. मतांची संख्या विजयासाठी कमी परंतु नेत्रदिप असली तरी ती ज्या प्रामाणिकपणे मिळाली, त्या एकेक मतामागे एक विचार होता, आणि त्या विचाराची जडणघडण मीडियामार्फत झाली. शेवटी… आजचा निष्कर्ष एकच – तुमच्याकडे जर प्रामाणिक विचार असतील, योग्य हेतू असेल, तर मीडिया तुमच्या सोबत उभी राहते. आणि ती उभी राहिली, तर तुम्ही कितीही एकटे असलात, तरी समाज तुमच्या मागे उभा राहतो. म्हणून पुढच्या वेळेस मीडिया म्हणजे फक्त टीका करण्याचं माध्यम नाही, तर योग्य वापर केला तर तेच तुमचं सर्वात मोठं बळ ठरू शकतं, हे लक्षात घ्या. पुनच्छ विनंती मीडियाला हलक्यात घेऊ नका…!