पाचोरा – शहरातील पाचोरा तालुका सहकारी शिक्षण संस्था संचलित श्री.गो.से. हायस्कूलच्या प्रांगणात नुकतेच प्रा. वसंत हंकारे यांचे व्याख्यान झाले आणि संपूर्ण परिसरात एकच विषय चर्चेत राहिला—“आई-वडिलांचे प्रेम आणि त्याग समजायला मुलांना का उशीर होतो?” अखिल मराठा समाज सेवा प्रतिष्ठान व मराठा दामिनी संघ आयोजित या कार्यक्रमाने जे घडवून आणले, ते केवळ भावनिक क्षण नव्हते; तर ते आपल्या समाजाच्या मूल्यव्यवस्थेचा एक अत्यंत महत्त्वाचा पायरीवाट देणारा आरसा ठरला. सभागृहात उपस्थित असलेल्या शेकडो विद्यार्थ्यांना, पालकांना आणि मान्यवरांना प्रा. हंकारे यांनी अक्षरशः भक्कमपणे हलवून टाकले. काही क्षण असे आले की गर्दीतही केवळ हुंदक्यांचा आवाज ऐकू येत होता. व्याख्यान म्हणजे शब्दांचा वर्षाव नव्हता; ते आई-वडिलांच्या त्यागाची, कष्टाची आणि प्रेमाची खरी ओळख देणारे जीवनमूल्यांचे ज्वालामुखीसारखे उद्गार होते. हंकारे यांनी जेव्हा साधा पण आत्म्याला भिडणारा प्रश्न विचारला—“अखेरच्या वेळेस तुम्ही आई-बाबांना ‘धन्यवाद’ कधी म्हणालात?”—तेव्हा सभागृहात दाटून आलेली शांतता हादरवणारी होती. काही विद्यार्थ्यांचे डोळे पाणावले, काही पालकांनी आपल्या मुलांचे हात हातात घेतले, तर कुणी उघडपणे रडले. हा क्षण फक्त भावुक नव्हता; तो समाजातील पिढ्यांमधील संवादाच्या कमतरतेचा तीव्र पुरावा ठरला. आज घराघरात मोबाईलचे स्क्रीन उजळतात, पण नाती अंधारात हरवतात. मुलांच्या भविष्यासाठी आई-वडील आयुष्यभर झटतात, त्याग करतात, पण त्यांच्या त्यागाला स्पर्श करणारे शब्द मुलांच्या मनात निर्माणच होत नाहीत. कारण भावनांचे शिक्षण आज देणे थांबले आहे. प्रा. हंकारे यांनी स्पष्टपणे सांगितले—“बाप फाटक्या कपड्यात राहील पण मुलांना चांगले शिक्षण द्यायची जबाबदारी टाकून देत नाही. आई तुम्हाला नऊ महिने पोटात आणि आयुष्यभर मनात वाढवते.” पण मुलं? त्यांना मिळणारं स्वातंत्र्य, आधुनिकता आणि मोबाइलच्या आहारी गेलेलं जीवन, यामुळे पालकांच्या मोलाची जाणीव सतत दुरावत चालली आहे. मुलं आज प्रेमात पडतात, पळून जाऊन लग्न करतात, व्यसनांच्या आहारी जातात… आणि जीवनातील सर्वात मोठी किमया—पालकांचे प्रेम—क्षणात विसरतात. हंकारे यांनी सांगितलेली उदाहरणे कुणाच्याही मनाला घायाळ करणारी होती—“आई-बाप पोलीस स्टेशनच्या पायाशी रडतात… आणि मुली म्हणतात मी त्यांना ओळखत नाही…” हे दृश्य फक्त उदाहरण नाही; समाजाच्या छाताडावर कोरलेली जखम आहे. व्याख्यान भावनिक असेल, हृदयाला भिडेल, सभागृह अश्रूंनी भरून जाईल… पण ही भावना किती दिवस टिकते? हा मूलभूत प्रश्न समाजाला विचारायलाच हवा. दोन ते तीन तासांच्या कार्यक्रमात जागृत झालेली भावना दोन ते तीन दिवसांत विरून जाते. त्यानंतर पुन्हा आयुष्याची गाडी आपल्याच रुळांवर सुरू होते आणि कधीकधी सैराट सारख्या चित्रपटातून चुकीचा संदेश घेऊन अशा एखाद्या चित्रपटाचा प्रभाव अधिक खोलवर बसतो, पण पालकांच्या प्रेमाचा प्रभाव त्यापुढे टिकत नाही. हाच समाजाचा पराभव आहे. प्रा. हंकारे यांची खरी तळमळ हीच आहे—फक्त व्याख्यानाने बदल घडत नाही; बदल घडतो तो घरातील संवादाने, शाळांतील मूल्यशिक्षणाने आणि समाजातील जबाबदारीच्या संस्काराने. आज शाळांमध्ये गुण, टक्केवारी आणि करिअरचं दडपण आहे; पण भावनिक शिक्षणाचा पूर्ण अभाव आहे. घरात मुलांना सुविधा आहेत, पण वेळ नाही. पालकांकडे अडचणी आहेत, पण संवाद नाही. म्हणूनच हंकारे यांची प्रत्येक ओळ ऐकताना उपस्थितांना केवळ भावनिक धक्का बसला नाही; तर त्यांनी स्वतःच्या कुटुंबाचा, स्वतःच्या मुलांचा, आणि स्वतःच्या जीवनशैलीचा आत्मपरीक्षण केला. समाजात वाढती पिढी ‘वैयक्तिक’ होत चालली आहे, आणि ‘कुटुंब’ संकल्पना सैल होत आहे. अशा वेळी हंकारे सारख्या वक्त्यांचे धडधडीत सत्य समाजाने केवळ ऐकावे नव्हे, तर आत्मसात करावे हीच खरी आवश्यकता. पालकांनी मुलांना फक्त सुविधा न देता त्यांच्या मनाशी जोडले जाणे आवश्यक आहे. मुलांनी पालकांचा त्याग, प्रेम आणि कष्टाचे मूल्य ओळखणे हीच त्यांची पहिली सामाजिक जबाबदारी आहे. शाळांनी मूल्यशिक्षण हा अभ्यासक्रमाचा अनिवार्य भाग बनवणे गरजेचे आहे. समाजाने अशा व्याख्यानांचे आयोजन प्रसंगानुसार नव्हे, तर नियमित पद्धतीने करणे आवश्यक आहे. कारण एखाद्या महान व्यक्तीचे शब्द दोन तासांसाठी हृदयाला स्पर्श करतात; पण कुटुंबाचे वातावरण आयुष्यभर मूल्ये जिवंत ठेवते. बदल सरकारपासून होणार नाही, शाळांपासून होणार नाही, समाजसंस्थांपासूनही होणार नाही—बदल सुरू होईल तो घरापासून. आई-वडिलांनी मुलांवर प्रेम करताना संवाद वाढवला, मुलांनी पालकांवर नाराजी न ठेवता कृतज्ञता दाखवली, शाळांनी पुस्तकांसोबत संस्कार दिले आणि समाजाने अशा विचारांना प्रोत्साहन दिले तरच हंकारे यांचे व्याख्यान एक क्षणाचा थरार न राहता दीर्घकालीन सामाजिक परिवर्तनाची प्रक्रिया बनेल. प्रा. वसंत हंकारे यांनी मनाला हलवून टाकणारा संदेश दिला—“बाप नावाचा देव जपा.” ही केवळ ओळ नाही; ती आयुष्यभर जगावी अशी शिकवण आहे. भावना निर्माण झाली, डोळे पाणावले, मन हळवं झालं… आता उरलेली खरी परीक्षा म्हणजे ही जाणीव उद्याच्या दिवसात, पुढच्या आठवड्यात आणि पुढील आयुष्यात किती काळ जपली जाते? जर हा बदल घराघरात उतरला, आईवडिलांचा सन्मान पुन्हा उंचावला आणि मुलांच्या मनात कृतज्ञतेची जागा निर्माण झाली—तरच हंकारे यांचे व्याख्यान, त्यांची तळमळ आणि त्यांचे सत्य समाजाच्या हृदयात कायमचे कोरलेले राहील.
ध्येय न्यूज चॅनेलच्या बातम्या मिळवण्यासाठी येथे क्लिक करून आमचा व्हाट्सअप ग्रुप जॉईन करा.
