निसर्ग जेव्हा रौद्ररूप धारण करतो, तेव्हा केवळ घरेच वाहून जात नाहीत; अनेकांचे संसार उद्ध्वस्त होतात, आयुष्यभराची कमाई चिखलात मिसळते आणि भविष्याविषयीची आशाही डळमळू लागते. अशा वेळी लोकांना भाषणांची गरज नसते, प्रसिद्धीच्या कॅमेऱ्यांची गरज नसते किंवा मोठमोठ्या घोषणांचीही अपेक्षा नसते. त्यांना हवी असते ती आधार देणारी एक व्यक्ती, धीर देणारा एक शब्द आणि संकटातून बाहेर काढण्यासाठी पुढे आलेला मदतीचा हात. म्हणूनच प्रत्येक आपत्ती लोकप्रतिनिधींची खरी परीक्षा घेत असते. कारण निवडणुकीतील घोषणा विसरल्या जातात; मात्र संकटात कोण दाराशी उभे राहिले, याची नोंद प्रत्येक कुटुंब आपल्या मनात कायमची करून ठेवते. पाचोरा-भडगाव मतदारसंघात गेल्या अनेक वर्षांत नैसर्गिक आपत्तीच्या प्रत्येक प्रसंगी एक चित्र सातत्याने दिसत आले आहे. मुसळधार पाऊस असो, पूरस्थिती असो किंवा अतिवृष्टीमुळे निर्माण झालेली बिकट अवस्था असो, आप्पासाहेब किशोर पाटील, त्यांच्या पत्नी सुनीताताई किशोरआप्पा पाटील, सुमित किशोर आप्पा पाटील त्यांचे सुपुत्र हे स्वतः घटनास्थळी पोहोचून नागरिकांच्या अडचणी जाणून घेताना दिसतात. अनेक जण स्वतःचे घर सुरक्षित आहे का याची चिंता करत असताना हे कुटुंब मात्र इतरांच्या घरातील दिवा पुन्हा कसा पेटेल, याचा विचार करताना दिसते. ही केवळ राजकीय जबाबदारी नाही; ही माणुसकीची बांधिलकी आहे. पूरग्रस्त भागात फिरणे म्हणजे केवळ पाहणी करणे नव्हे. चिखल, पाण्याचा वेग, तुटलेले रस्ते, विजेचा धोका, विषारी सर्प आणि अनेक अनपेक्षित संकटांचा सामना करावा लागतो. तरीही अनेक ठिकाणी स्वतः पाण्यात उतरून परिस्थितीचा आढावा घेत नागरिकांशी संवाद साधण्याचे काम सुमित किशोर आप्पा पाटील सातत्याने करताना दिसतात. अनेकांनी त्यांना वारंवार एकच सल्ला दिला—”भावनेच्या भरात स्वतःच्या जीवाशी खेळू नकोस. पूराच्या पाण्यात कोणता धोका दडलेला असेल, याचा अंदाज नसतो.” हा सल्ला योग्यच होता. कारण समाजासाठी काम करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीचे आयुष्य समाजालाच आवश्यक असते. परंतु संकटात असलेल्या नागरिकांच्या वेदना जवळून पाहिल्यानंतर स्वतःच्या सुरक्षिततेपेक्षा त्यांच्या मदतीला प्राधान्य देण्याची त्यांची वृत्ती अनेकांच्या मनाला स्पर्श करून जाते. आजच्या राजकारणात प्रसिद्धी मिळवणे कठीण राहिलेले नाही. सोशल मीडियावर काही छायाचित्रे, काही व्हिडिओ आणि काही घोषणांनी चर्चेत राहता येते. पण जनतेच्या मनात स्थान मिळवण्यासाठी वेगळा मार्ग स्वीकारावा लागतो. तो म्हणजे संकटात त्यांच्या खांद्याला खांदा लावून उभे राहणे. काही लोक मंत्री, अधिकारी किंवा मोठ्या ताफ्यासह पूरग्रस्त भागाची पाहणी करतात. कॅमेरे बंद झाले की दौराही संपतो. मात्र पूरग्रस्त नागरिकांच्या मनात एकच प्रश्न कायम राहतो—आमच्या हातात मदतीचा हात कोणी ठेवला? आमच्या मुलांसाठी अन्न, औषधे आणि दिलासा कोण घेऊन आले? आमच्या अश्रूंना शब्द कोणी दिले? या प्रश्नांची उत्तरेच लोकप्रतिनिधींचे खरे मूल्यांकन ठरवतात. राजकारणात पैसा कमावणारे अनेक असतात. निवडणुकीच्या काळात पैशांचा वर्षाव करणारेही कमी नसतात. परंतु पैशाने मते मिळू शकतात, विश्वास नाही. विश्वास निर्माण करावा लागतो आणि तो वर्षानुवर्षांच्या जनसेवेनेच मिळतो. संकटात धावून जाणारा नेता आणि निवडणुकीतच दिसणारा नेता यांच्यातील फरक जनता ओळखत असते. काही वेळा अल्पकालीन मोह, प्रलोभने किंवा इतर कारणांमुळे लोक केलेले उपकार विसरतात, हे वास्तव असले तरी इतिहास नेहमीच त्यांची नोंद ठेवतो ज्यांनी कठीण काळात माणुसकीचा धर्म जपला. आप्पासाहेब किशोर पाटील यांनी जनतेशी निर्माण केलेले नाते हे केवळ राजकीय समीकरणांवर उभे नाही. त्यांच्या कार्यपद्धतीत लोकांच्या अडचणी समजून घेणे, प्रशासनाशी सातत्याने पाठपुरावा करणे, आवश्यक तेथे वैयक्तिक मदत करणे आणि कोणताही गाजावाजा न करता लोकांच्या चेहऱ्यावर पुन्हा हसू फुलवण्याचा प्रयत्न करणे, ही वैशिष्ट्ये ठळकपणे दिसून येतात. या प्रवासात सुनीताताई किशोरआप्पा पाटील यांची संवेदनशील साथ आणि सुमित किशोर आप्पा पाटील यांची धडाडी यामुळे ही जनसेवा एका कुटुंबाची नव्हे, तर सेवेची परंपरा बनली आहे. हॅट्रिकने जनतेने दिलेला विश्वास हा योगायोग नसतो. तो हजारो छोट्या-छोट्या कृतींचा परिणाम असतो. कोणाच्या घरात जाऊन धीर देणे, संकटात अडकलेल्या कुटुंबाला आधार देणे, प्रशासनापर्यंत त्यांचा आवाज पोहोचवणे आणि गरज पडल्यास स्वतःचे सुख बाजूला ठेवून जनतेसाठी रस्त्यावर उतरून काम करणे, या कृती मतदारांच्या मनात कायमच्या कोरल्या जातात. त्यामुळे निवडणूक ही केवळ मतदानाची प्रक्रिया नसून जनतेच्या स्मृतीचीही परीक्षा असते. शेवटी एकच सत्य उरते—पूराचे पाणी काही दिवसांनी ओसरते, चिखलही सुकतो, रस्ते पुन्हा तयार होतात आणि संसार हळूहळू उभे राहतात. पण त्या संकटाच्या काळात कोण आपल्या सोबत खंबीरपणे उभे राहिले, कोणाने निःस्वार्थपणे हात दिला आणि कोण केवळ छायाचित्रांपुरते मर्यादित राहिले, याची आठवण मात्र आयुष्यभर पुसली जात नाही. जनतेच्या डोळ्यातील अश्रू पुसणारे, दुःखात धीर देणारे आणि माणुसकीला सर्वोच्च स्थान देणारे नेतृत्वच काळाच्या कसोटीवर टिकते. पाचोरा-भडगावच्या जनतेसाठी हीच खरी लोकनेतृत्वाची व्याख्या आहे आणि हाच जनविश्वासाचा सर्वात मोठा पाया आहे.
