पाचोरा : आई-वडिलांचे छत्र हरपलेल्या अवघ्या दहा वर्षांच्या अनाथ बालकाच्या आयुष्यात आधाराचा किरण निर्माण करण्यासाठी शासकीय यंत्रणेने दाखविलेली संवेदनशीलता समाजमनाला स्पर्शून जाणारी ठरली आहे. संजय गांधी निराधार योजना प्रकरणात पाचोरा तहसीलदार विजय बनसोडे यांनी दाखविलेली तत्परता, सकारात्मक दृष्टिकोन आणि माणुसकीची भूमिका याबद्दल वारकरी संप्रदायातील कचरू पाटील यांनी अनावृत्त पत्राद्वारे कृतज्ञता व्यक्त करत त्यांचे अभिनंदन केले आहे. एखाद्या शासकीय कार्यालयात येणारी फाईल ही फक्त कागदपत्रांची पूर्तता नसते; तिच्यामागे अनेकदा एखाद्या व्यक्तीचे दुःख, कुटुंबाची परिस्थिती किंवा एखाद्या बालकाच्या भवितव्याचा प्रश्न दडलेला असतो. त्यामुळे नियमांची अंमलबजावणी करताना माणुसकीचा दृष्टिकोन जपला गेला, तर प्रशासनाची खरी ताकद समाजासमोर येते. या अनाथ बालकाच्या प्रकरणात तहसीलदार विजय बनसोडे यांनी घेतलेली सकारात्मक भूमिका याच भावनेचे उदाहरण ठरली आहे. शासनाच्या विविध कल्याणकारी योजना समाजातील निराधार, दुर्बल आणि गरजू घटकांना आधार देण्यासाठी असतात. मात्र योजनेचा लाभ योग्य व्यक्तीपर्यंत वेळेत पोहोचण्यासाठी प्रशासकीय अधिकाऱ्यांची तत्परता आणि संवेदनशीलता तितकीच महत्त्वाची असते. एका बालकाच्या जीवनात सुरक्षिततेची भावना निर्माण करणारे सहकार्य हे कागदावरील मंजुरीपेक्षा कितीतरी मोठे मानवी मूल्य ठरू शकते. संत तुकाराम महाराजांनी समाजाला परस्पर प्रेम, सहकार्य आणि माणुसकीचा मार्ग दाखविला. “जीव लावा जीवाला, आलिंगन द्यावे भुजाला” हा संतविचार केवळ अभंगातील शब्द न राहता प्रत्यक्ष कृतीत उतरला, तर समाजातील असहाय व्यक्तीला जगण्याची नवी उमेद मिळू शकते. याच भावनेशी या घटनेचे नाते जोडले जाते. कचरू पाटील यांनी आपल्या पत्रातून संत तुकाराम महाराजांच्या विचारांचा संदर्भ देत तहसीलदार विजय बनसोडे यांच्या भूमिकेचे कौतुक केले आहे. “आणिकांसी सुख द्यावे, आपण सुखी व्हावे” या विचारामध्ये दुसऱ्याच्या जीवनात आनंद आणि आधार निर्माण करण्याची व्यापक मानवतावादी भूमिका दडलेली आहे. प्रशासनातील अधिकाराचा उपयोग केवळ शासकीय कामकाजापुरता न करता एखाद्या गरजूच्या जीवनाला मदतीचा हात देण्यासाठी झाला, तर त्या अधिकाराला सेवाभावाचे अधिष्ठान प्राप्त होते. संत तुकाराम महाराजांच्या शिकवणीत दया, परोपकार आणि समतेला विशेष स्थान आहे. “तुका म्हणे भलें करा” हा साधा पण अत्यंत प्रभावी संदेश आजच्या प्रशासकीय व्यवस्थेलाही तितकाच लागू पडतो. समाजातील दुर्बल व्यक्तीला मदत करणे, त्याच्या अडचणी समजून घेणे आणि उपलब्ध शासकीय व्यवस्थेतून त्याला योग्य मार्ग मिळवून देणे, हीच लोकसेवेची खरी दिशा आहे. कचरू पाटील यांनी आपल्या अनावृत्त पत्रातून याच विचारांची आठवण करून देताना तहसीलदार विजय बनसोडे यांच्या संवेदनशील भूमिकेबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली आहे. त्यांच्या मते, अशा अधिकाऱ्यांमुळे सामान्य नागरिकांच्या मनात शासन आणि प्रशासनाविषयी विश्वास निर्माण होतो. कारण सर्वसामान्य नागरिकाला शासनाची खरी अनुभूती कार्यालयीन इमारतीतून नव्हे, तर अडचणीच्या वेळी मिळणाऱ्या सहकार्यामधून येते. एका अनाथ बालकाच्या प्रकरणात वेळेवर मिळालेली सकारात्मक भूमिका त्या बालकासाठी केवळ आर्थिक मदतीचा विषय नसून त्याच्या भविष्यासाठी उभा राहणारा सामाजिक आधार आहे. संत ज्ञानेश्वर महाराजांनीही “जे खळांची व्यंकटी सांडो, तया सत्कर्मी रती वाढो” असा व्यापक कल्याणाचा संदेश दिला. संतपरंपरेतील हा विचार समाजातील प्रत्येक घटकाच्या हिताचा मार्ग दाखवतो. तसेच संत गाडगेबाबांनी समाजसेवेला सर्वोच्च महत्त्व देत स्वच्छता, समता आणि मानवसेवेचा संदेश जनमानसात रुजविला. या संतविचारांच्या पार्श्वभूमीवर पाहिले असता, गरजू बालकाला शासनाच्या माध्यमातून आधार मिळवून देण्याच्या प्रक्रियेत संवेदनशीलतेला मिळालेले स्थान निश्चितच कौतुकास्पद ठरते. आज प्रशासनाकडून केवळ निर्णयक्षमता अपेक्षित नाही, तर त्या निर्णयामागे माणुसकीची जाणीव असणेही आवश्यक आहे. नियम सर्वांसाठी समान असले, तरी एखाद्या निराधार बालकाच्या परिस्थितीची जाणीव ठेवून त्याला योग्य मार्गदर्शन आणि सहकार्य देणे हीच प्रशासनाची लोकाभिमुख बाजू आहे. तहसीलदार विजय बनसोडे यांच्या या भूमिकेबद्दल कचरू पाटील यांनी व्यक्त केलेली कृतज्ञता ही एका अधिकाऱ्याच्या अभिनंदनापुरती मर्यादित नसून संवेदनशील प्रशासनाला समाजाने दिलेली मनापासूनची दाद आहे. पांडुरंग, विठ्ठल यांच्या चरणी प्रार्थना करताना तहसीलदार विजय बनसोडे यांना निरोगी आयुष्य, यश आणि भविष्यातही समाजातील गरजू घटकांची सेवा करण्याची अधिकाधिक संधी मिळावी, अशी सदिच्छा व्यक्त करण्यात आली आहे. अनाथ बालकाच्या आयुष्यात शासनाचा हात जेव्हा मायेच्या आधारासारखा पोहोचतो, तेव्हा प्रशासन केवळ व्यवस्था राहत नाही; ते माणुसकीचे जिवंत रूप बनते. हीच या संपूर्ण घटनेची खरी शिकवण आहे.
