घर उभे करण्यासाठी भिंती, छप्पर आणि दारे पुरेशी असतात; मात्र त्या घराला प्रेम, आपुलकी, संस्कार आणि सुरक्षिततेची ऊब देऊन ‘कुटुंब’ बनविण्यासाठी एखाद्या व्यक्तीला आयुष्यभर स्वतःला झिजवावे लागते. स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवून आपल्या माणसांच्या स्वप्नांना आकार द्यावा लागतो. आयुष्याच्या वाटेवर कितीही अडचणी आल्या, तरी कुटुंबाच्या चेहऱ्यावरचे हास्य टिकविण्यासाठी खंबीरपणे उभे राहावे लागते. वसंतराव खंडू गवंदे यांच्या ७५ वर्षांच्या जीवनप्रवासाकडे पाहिले, तर अशाच त्यागमय, कर्तव्यनिष्ठ आणि संस्कारसमृद्ध जीवनाची अनुभूती येते.
खंडू मोतीराम गवंदे यांच्याकडून लाभलेली संस्कारांची परंपरा वसंतरावांनी केवळ जपली नाही, तर ती आपल्या पुढील पिढीपर्यंत अत्यंत जिव्हाळ्याने पोहोचवली. संसाराची जबाबदारी स्वीकारल्यानंतर कुटुंबाच्या गरजा, मुलांचे शिक्षण, त्यांचे भविष्य आणि समाजात सन्मानाने उभे राहण्याची क्षमता निर्माण करणे, यालाच त्यांनी जीवनाचे ध्येय मानले.
या संपूर्ण प्रवासात सौ उषा गवंदे यांची मिळालेली साथही तितकीच मोलाची ठरली. दोघांनी मिळून प्रेम, विश्वास, संयम आणि कष्ट यांच्या बळावर परिवाराची मजबूत पायाभरणी केली. सुख-दुःखाच्या प्रत्येक प्रसंगी एकमेकांच्या साथीने त्यांनी संसाराचा प्रवास पुढे नेला आणि मुलांसाठी प्रेमळ, सुरक्षित वातावरण निर्माण केले.
मुलांचे बालपण सरत असताना वसंतरावांच्या डोळ्यांसमोर केवळ आजची गरज नव्हती, तर उद्याचे भविष्य होते. आपल्या मुलांनी मोठे व्हावे, शिकावे, स्वतःच्या पायावर उभे राहावे आणि समाजात आपली वेगळी ओळख निर्माण करावी, हीच त्यांच्या मनातील खरी इच्छा होती.
स्वतःच्या अनेक अपेक्षा मनातच ठेवून मुलांच्या स्वप्नांना प्राधान्य देणारा हा प्रवास सहज नव्हता; मात्र वडिलांच्या मनातील माया आणि जबाबदारीची जाणीव त्यांना सतत पुढे नेत राहिली.
दिनेश, डॉ. नरेश आणि नितीन या तीन मुलांच्या जडणघडणीत वसंतरावांच्या विचारांचा आणि संस्कारांचा ठसा स्पष्टपणे जाणवतो. दिनेश गवंदे यांनी केंद्रीय सरकारी कर्मचारी म्हणून आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. डॉ. नरेश यांनी वैद्यकीय क्षेत्राची वाट निवडत ज्ञान आणि सेवाभावाला आपल्या कार्याची दिशा दिली. नितीन यांनी IT क्षेत्रात Engineer म्हणून कर्तृत्व सिद्ध केले.
मुलांनी वेगवेगळ्या क्षेत्रात आपापले स्थान निर्माण केले असले, तरी त्यांच्या यशाच्या मुळाशी वडिलांनी दिलेली शिस्त, मेहनतीची शिकवण, प्रामाणिकपणा आणि परिस्थितीशी दोन हात करण्याची ताकद आहे. एखाद्या वडिलांच्या कष्टांची नोंद कदाचित कोणत्याही प्रमाणपत्रावर होत नाही; त्यांच्या त्यागाला पुरस्कार मिळत नाही; परंतु मुलांच्या प्रत्येक यशामागे त्यांच्या घामाचा आणि आयुष्यभर केलेल्या त्यागाचा अदृश्य वाटा असतो.
वसंतरावांच्या जीवनाचेही हेच सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य आहे. त्यांनी मुलांना केवळ शिक्षणाची संधी दिली नाही, तर स्वप्ने पाहण्याचे आणि ती पूर्ण करण्यासाठी प्रयत्न करण्याचे बळ दिले.
आज या संस्कारांचे प्रतिबिंब पुढील पिढीतही दिसून येते. स्वप्नील दिनेश गवंदे यांनी जर्मनीमध्ये नोकरी करत आपल्या कुटुंबाच्या कर्तृत्वाची पताका परदेशातही उंचावली आहे. आकांक्षा नरेश गवंदे MBBSच्या अंतिम वर्षात शिक्षण घेत असून वैद्यकीय क्षेत्रात पुढे जाण्याच्या उंबरठ्यावर आहे.
अथर्व नितीन गवंदे MBBSच्या प्रथम वर्षात वैद्यकीय शिक्षणाची वाटचाल सुरू करत आहे. पार्थ नरेश गवंदे बारावी विज्ञान शाखेत शिक्षण घेत असून JEE परीक्षेच्या तयारीत आहे.
एका परिवारातील ही विविधांगी शैक्षणिक आणि व्यावसायिक वाटचाल पाहिली, की त्यामागे कित्येक वर्षांचे संस्कार, त्याग, मार्गदर्शन आणि मुलांवर ठेवलेला विश्वास दिसून येतो. वसंतरावांनी आपल्या कुटुंबाला संपत्तीपेक्षा मोठी अशी मूल्यांची श्रीमंती दिली.
पैसा एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे जाऊ शकतो; मात्र संस्कार पुढे नेण्यासाठी ते जगावे लागतात, आचरणात आणावे लागतात आणि आपल्या वर्तनातून पुढील पिढीसमोर आदर्श ठेवावा लागतो. वसंतरावांनी हाच अमूल्य वारसा आपल्या परिवाराला दिला.
७५ वर्षांचा टप्पा म्हणजे केवळ वयाची पूर्तता नाही, तर असंख्य आठवणी, अनुभव, सुख-दुःख, जबाबदाऱ्या, संघर्ष आणि नात्यांनी समृद्ध झालेला जीवनप्रवास आहे. या प्रवासात कुटुंबाला एकत्र ठेवण्याचे, योग्य वेळी योग्य निर्णय घेण्याचे आणि प्रत्येकाला आपलेसे वाटेल असा आधार देण्याचे कार्य त्यांनी सातत्याने केले.
आज त्यांच्या आयुष्याकडे मागे वळून पाहताना मुलांचे यश, नातवंडांची स्वप्ने आणि परिवारातील आपुलकी हीच त्यांच्या आयुष्याची खरी कमाई असल्याचे जाणवते.
‘वडील’ हा शब्द उच्चारताना त्यामध्ये केवळ एक नाते नसते; त्यामध्ये आधार असतो, विश्वास असतो, शिस्त असते, मायेची ऊब असते आणि संकटसमयी पाठीशी उभे राहण्याची ताकद असते. अनेकदा वडील आपल्या भावना शब्दांत व्यक्त करत नाहीत; त्यांच्या प्रेमाची भाषा कष्टांमधून व्यक्त होते.
मुलांच्या भविष्यासाठी केलेली धडपड, त्यांच्या शिक्षणासाठी घेतलेली काळजी, योग्य वेळी दिलेला सल्ला आणि गरज पडल्यास कठोर वाटणारा पण हिताचा निर्णय—यातूनच त्या प्रेमाची खरी ओळख होते. वसंतराव खंडू गवंदे यांच्या जीवनप्रवासातही याच निःशब्द प्रेमाची असंख्य पाने दडलेली आहेत.
आज 8 सप्टेबर रोजी त्यांच्या ७५व्या वाढदिवसाचा हा अमृतमहोत्सवी क्षण म्हणजे त्यांच्या आयुष्याच्या कर्तृत्वाला आणि त्यागाला कृतज्ञतेने केलेला मानाचा मुजरा आहे. स्वतःचे आयुष्य परिवारासाठी समर्पित करून मुलांना सक्षम बनविणाऱ्या आणि त्यांच्या पुढच्या पिढीलाही उंच भरारी घेण्याची प्रेरणा देणाऱ्या वसंतरावांच्या जीवनाची खरी सार्थकता त्यांच्या परिवाराच्या आनंदातच सामावलेली आहे.
त्यांच्या अनुभवाची सावली, प्रेमाचा आधार आणि आशीर्वादाची ऊब परिवारावर सदैव राहो; त्यांच्या चेहऱ्यावर समाधानाचे हास्य आणि डोळ्यांत आपल्या पुढच्या पिढीच्या यशाचा अभिमान कायम राहो, हीच त्यांच्या अमृतमहोत्सवी वाटचालीच्या निमित्ताने मनःपूर्वक सदिच्छा.
वसंतराव खंडू गवंदे यांना ७५व्या वाढदिवसानिमित्त उत्तम आरोग्य, आनंद, समाधान आणि दीर्घायुष्यासाठी हार्दिक शुभेच्छा!
